Zonder vulkaanuitbarstingen waren 50 miljoen Europeanen niet gestorven aan de pest
In dit artikel:
In de midden‑14e eeuw brak de Zwarte Dood los in Europa en kostte naar schatting zo’n 50 miljoen mensen het leven. Nieuw Duits onderzoek koppelt die ramp aan één onwaarschijnlijke aanjager: grote vulkaanuitbarstingen buiten Europa. Klimaatwetenschappers en een historicus analyseerden ijsboorkernen en vonden in luchtbelletjes uit die periode extreem veel zwaveldeeltjes. Zulke hoge concentraties wijzen op krachtige vulkanische erupties die as- en stofwolken de straatosfeer in bliezen.
Die wolken verminderen zoninstraling, koelen het klimaat, en brengen vaker nat en somber weer — omstandigheden die oogsten flink onder druk zetten. Rond de Middellandse Zee vielen daardoor jarenlange misoogsten; Italiaanse steden reageerden door graan uit het gebied rond de Zwarte Zee te importeren. Op die schepen zaten ratten en vlooien die de bacterie Yersinia pestis meedroegen. De overgang van knaagdieren naar mensen leidde tot snelle verspreiding van de pest over Europa, waarbij veel verhongerde of verzwakte mensen de ziekte niet overleefden.
De studie plaatst het weerbeeld en de voedselschaarste niet als toevallige achtergrond, maar als directe schakel in de keten die de bacterie naar Europa bracht. Als vergelijking wijzen de onderzoekers op de vulkaanuitbarsting van Tambora (1815), die 1816 het “year without a summer” veroorzaakte: misoogsten, gekleurde luchten en teruglopende groei in boomjaarringen vormen een historisch voorbeeld van hoe vulkanen landbouw en samenlevingen kunnen ontwrichten.
Belangrijke details: Yersinia pestis, ontdekt door Alexandre Yersin, verspreidt zich via vlooien op ratten; de veertiende-eeuwse pest bereikte Europa via schepen die graan uit de Zwarte Zee aanvoerden. Hoewel het mogelijk is dat de bacterie ook zonder die handel ooit Europa had bereikt, suggereren de ijsgegevens dat vulkanische klimaatimpact het importeren van besmet graan en de daaropvolgende pandemie sterk heeft bevorderd.
Kortom: het nieuwe bewijs maakt vulkanische erupties tot een plausibele trigger voor de slecht weer‑periode die de voedselcrisis veroorzaakte en zo indirect het massale uitbreken van de Zwarte Dood vergemakkelijkte.