'Zoek de uitzondering-puzzels' geven ons een inkijkje in hoe apen de wereld zien

In dit artikel:

Een team van neurowetenschappers van het Indiase Wetenschapsinstituut in Bengaluru vergeleek het zicht van drie makaken met dat van 24 mensen. De deelnemers kregen een oddball-test: in reeksen vrijwel identieke afbeeldingen moesten ze de afwijkende afbeelding aanwijzen. Omdat dezelfde test voor verschillende visuele kenmerken kon worden gebruikt, konden de onderzoekers de prestaties rechtstreeks vergelijken zonder apen langdurig voor uiteenlopende proeven te trainen.

Mensen en makaken presteerden op veel onderdelen vergelijkbaar. Zo herkenden beide soorten dat levenloze voorwerpen meer op elkaar lijken dan op levende wezens. Ook voldeden ze aan de wet van Weber: hoe feller een vlek is, hoe groter de verandering moet zijn voordat die wordt waargenomen.

De verschillen waren opvallend. Mensen hadden meer moeite met afbeeldingen die rond een verticale as waren gespiegeld, een verschijnsel dat ook de verwarring tussen de letters b en d kan verklaren. Makaken vertoonden die spiegelverwarring niet en herkenden omgedraaide afbeeldingen even goed. Volgens onderzoeker S.P. Arun kan dat komen doordat de behendige dieren voorwerpen vaker vanuit allerlei hoeken en soms ondersteboven bekijken.

Daarnaast richtten makaken zich sterker op details. Bij grote vormen die uit kleinere vormen bestonden, letten mensen eerst op de totale vorm, terwijl de apen vooral de afzonderlijke onderdelen bekeken. Neurofysioloog Rufin Vogels waarschuwt dat zulke verschillen ook door aandacht in plaats van zuivere waarneming kunnen ontstaan. De resultaten laten volgens Arun zien dat apen niet zonder meer een volledig model van het menselijk zicht vormen. Zijn team wil dezelfde eenvoudige test toepassen bij andere diersoorten en bij kinderen, onder meer met ADHD of autisme.