Zijn we wel voorbereid op een nieuwe pandemie? Deze expert heeft twijfels
In dit artikel:
Eind vorige maand brak op het Nederlandse cruiseschip Hondius een hantavirusvariant uit. Drie besmette personen zijn inmiddels overleden, twee anderen liggen in isolatiekamers in Nederlandse ziekenhuizen. Het RIVM is bezig met contactonderzoek onder passagiers en de betrokken vlucht, en kon vanwege die werkzaamheden geen toelichting geven. Infectioloog en hoogleraar uitbraken Chantal Rovers (Radboudumc) houdt zich, net als veel internationale experts, actief met de zaak bezig tijdens een congres in Atlanta.
Hantavirussen zijn doorgaans knaagdierziekten die af en toe op mensen overspringen; de meeste in Nederland voorkomende varianten leiden meestal tot milde klachten of herstel zonder veel problemen. De op het schip aangetroffen Andes-variant onderscheidt zich echter door een ernstiger ziektebeeld: naar schatting hebben gezonde mensen bij infectie een sterftekans van circa 30–50 procent, terwijl de besmettingsgraad volgens Rovers niet bijzonder hoog lijkt. Desondanks is de kans dat deze uitbraak uitgroeit tot een wereldwijde pandemie volgens experts op het congres zeer klein.
De uitbraak roept vragen op over de paraatheid van Nederland voor een nieuwe grootschalige epidemie. Rovers oordeel: niet optimaal. Hoewel tijdens en na covid-19 veel lessen zijn getrokken en er plannen lagen voor betere crisisopvang en opschaling, hebben bezuinigingen de uitvoering verzwakt. Een eerder geraamd budget van ongeveer 300 miljoen per jaar voor de landelijke opschalingsfunctie bij het RIVM is teruggebracht naar circa 177 miljoen. Het aantal beschikbare ic-bedden daalde van ongeveer 1.150 vóór de coronacrisis (met een piek van 1.700 tijdens de crisis) naar circa 850 in 2024. Zulke tekorten beïnvloeden ook de capaciteit voor grootschalig contactonderzoek.
Voor kleinere uitbraken — zoals de huidige incidenten met het hantavirus — zijn GGD’s en RIVM volgens Rovers voldoende toegerust. Bij een nieuwe uitbraak in covid-formaat is dat echter onzeker. Rovers benadrukt dat snelle ingrepen essentieel zijn en dat veel ervaren professionals en systemen nog aanwezig zijn, maar dat middelen en capaciteit beperkt zijn.
Publiek en persoonlijke voorbereiding blijft een onderwerp: een 2024-RIVM-enquête toonde dat Nederlanders de kans op een nieuwe pandemie hoog inschatten, maar vaak terughoudend zijn om zelf maatregelen te treffen. Het RIVM adviseert basisvoorraad (water, voedsel, medicijnen) en nadenken over fysieke en mentale voorbereiding bij isolatie. Voor deze specifieke hantavirusuitbraak is een pandemie-scenario vooralsnog niet aan de orde.