'Zacht ijs' en 'drafting': verplichte olympische schaatsweetjes

In dit artikel:

TeamNL domineert de schaatsbaan tijdens de Olympische Spelen in Milaan (tot 22 februari), maar wie mee wilpraten over de sport hoeft geen expert te zijn. Vijf wetenschappelijke weetjes verklaren veel van wat je ziet.

1) Hightechpakken creëren turbulentie
De moderne schaatspakken bestaan uit twee zeer strakke lagen; de binnenste met verticale ribbels. Bij snelheden vanaf ongeveer 20 km/uur veroorzaken die ribbels gecontroleerde turbulentie die de luchtweerstand vermindert en de schaatser tot zo’n 8% sneller kan maken. Het voordeel is groot, maar niet exclusief voor Nederland: andere landen zoals Italië en Canada gebruiken vergelijkbare pakken.

2) Wereldrecords zijn onwaarschijnlijk in Milaan
De Milanese baan ligt rond 120 meter boven zeeniveau. In tegenstelling tot hooglandbanen (vanaf circa 500 m) is de lucht daar dikker, waardoor luchtweerstand groter blijft en het moeilijker is om topsnelheden en wereldrecords te halen. Olympische records kunnen nog wel sneuvelen, vooral als eerdere edities ook op laaglandbanen plaatsvonden.

3) Zacht ijs remt snelheid
De schaatsbaan voor de Spelen bevindt zich in een tijdelijke hal op een beurslocatie. De klimaatbeheersing is minder exact dan in gespecialiseerde ijshallen, waardoor het ijs relatief zacht aanvoelt en schaatsijzers iets dieper wegzakken. Die extra weerstand kost snelheid en verklaart de opmerkingen van de teams dat het ijs “anders” aanvoelt.

4) Achterlangs rijden (draften) biedt voordeel
Drafting speelt een belangrijke rol: wie achter een tegenstander rijdt, profiteert van de lagere luchtdruk in de achterstroming en heeft minder weerstand, vooral nuttig bij baanwissels, ploegenachtervolging en massastart. Naast het aerodynamische voordeel is er vaak ook een psychologisch pluspunt: achteraan rijden maakt het makkelijker een tempo aan te houden dan wanneer je zelf het tempo moet bepalen. Onderzoek van onder meer de TU Delft ondersteunt deze effecten.

5) Klapschaatsen leveren meer stootkracht
Sinds de jaren ’90 gebruiken wedstrijdschaatsers klapschaatsen, waarbij de hak loskomt zodat het ijzer langer contact houdt met het ijs tijdens het afzetten. Dat vergroot de effectieve krachtlevering; de iets toegenomen ijsweerstand die dat contact geeft is verwaarloosbaar in vergelijking met het rendementwinst.

Met deze feiten kun je technische en tactische aspecten van het schaatsen beter uitleggen—van pakken en ijskwaliteit tot uitrusting en race-ordes—en voer je een waardige bijdrage in elk sportgesprek.