Werkt een kompas op de maan?

In dit artikel:

NASA wil opnieuw mensen naar de maan sturen; na uitstel staat een vlucht met vier astronauten nu gepland voor 1 april 2026. Die bemanning zal niet landen maar enkele duizenden kilometers boven het maanoppervlak omcirkelen, en daarvoor is betrouwbare navigatie nodig.

Een gewoon magnetisch kompas werkt daar niet: zo’n kompas reageert op een planetaire magneetveld en de maan heeft geen globaal, sterk magnetisch veld meer. Onderzoek wijst uit dat de maankern tussen ongeveer 1,92 en 0,8 miljard jaar geleden volledig is gestold, waarna het dynamo‑proces dat een magnetisch veld produceert ophield. Daardoor wijst een naaldkompas op de maan nergens nuttigs heen. (Terzijde: op Mercurius zou een magnetisch kompas wél functioneren.)

Astronauten gebruikten in de Apollo‑tijd en nu onder andere gyroscopische instrumenten. Een gyrokompas gebruikt een snel ronddraaiend rotor, rotatie en zwaartekracht om ten opzichte van de rotatieas van het hemellichaam een richting te bepalen; het zoekt het echte geografische noorden in plaats van het magnetische. Op de maan werkt zo’n systeem wel, maar minder goed: omdat de maan één keer per circa 27 dagen om zijn as draait (in plaats van 24 uur op aarde) duurt uitlijning veel langer en worden fouten relatief groter. Daarom vertrouwen ruimtevaarders niet op één instrument maar op meerdere navigatiesystemen en ondersteuning vanaf de grond; die apparatuur is veel complexer dan een simpel kompas en kan niet zomaar door een leek worden bediend.