Welke herinneringen blijven het langst onaangetast bij dementie?

In dit artikel:

Bij dementie verdwijnen herinneringen niet allemaal tegelijk. Volgens neuropsycholoog Wiesje van der Flier van Alzheimer Nederland zijn herinneringen onderdeel van een netwerk in de hersenen. Hoe meer verbindingen een herinnering heeft — bijvoorbeeld door herhaling, zintuiglijke ervaringen en emoties — hoe langer die doorgaans behouden blijft.

Jeugdherinneringen en vertrouwde muziek blijven daarom vaak langer toegankelijk dan recente gebeurtenissen. Muziek spreekt meerdere hersengebieden aan via ritme, tekst, melodie, volgorde en emotie. Ook het impliciete geheugen, dat gaat over vaardigheden zoals fietsen, aankleden of muziek maken, blijft meestal langer intact dan het expliciete geheugen voor feiten en gebeurtenissen.

Dat verklaart waarom iemand met dementie soms niet meer weet wat hij vorige week deed, maar wel een historische voetbalwedstrijd of beslissend doelpunt feilloos herkent. Bij zulke herinneringen spelen vaak sterke emoties, algemene kennis en persoonlijke betrokkenheid mee. Tijdens het programma Voetbal Herinneringen van Alzheimer Nederland en voetbalclubs blijken deelnemers oude wedstrijden daardoor nog levendig te kunnen bespreken.

Voor familieleden kunnen zulke reacties waardevol zijn: iemand die hen niet meer herkent, kan plotseling wel enthousiast reageren op een vertrouwde hobby. Van der Flier adviseert naasten en zorgverleners daarom vooral te zoeken naar wat iemand nog wél weet en kan. Dat verschilt per persoon, maar aansluiten bij bijvoorbeeld muziek, sport, pianospelen of foto’s kan ondanks de ziekte momenten van herkenning en plezier opleveren.

Dementie is de verzamelnaam voor meer dan vijftig aandoeningen die geheugen en denkvermogen aantasten; alzheimer is de meest voorkomende vorm en verantwoordelijk voor ongeveer 70 procent van de gevallen.