Wat zijn de belangrijkste oorzaken dat een walvis aanspoelt of verdwaalt?
In dit artikel:
Walvissen hebben het vaak moeilijk: ze kunnen verhongeren, verdwalen of doof worden, met als mogelijke uitkomst aanspoelen en sterven. In januari 2026 dook bijvoorbeeld een zeldzame beloega op bij de Nederlandse kust, en sinds 2017 lijken door het publiek gedeelde meldingen van aangespoelde walvissen af te nemen — maar de oorzaken blijven onduidelijk.
Veel trekvormen draaien om eten: grijze walvissen uit de grote Pacifische populatie trekken in de zomer naar de wateren onder Alaska om zich vol te vreten met bodemdieren. Als die voedselbron tekortschiet, bouwen ze niet genoeg vetreserves op voor de lange zuidwaartse reis, waardoor uitgemergelde dieren kunnen stranden. Waarom voedsel ineens minder beschikbaar is, is niet goed bekend; klimaatverandering is één van meerdere plausibele verklaringen, maar hard bewijs ontbreekt.
Verdwalen is een ander gevaar, vooral voor potvissen. Die soort komt soms verkeerd terecht in de Noordzee. Een recente hypothese koppelt zulke desoriëntaties aan zonnestormen: grote uitbarstingen van geladen deeltjes van de zon kunnen het aardmagnetisch veld verstoren en zo de navigatie van dieren die op dat veld lijken te varen, in de war brengen. Interessant is dat vooral jonge mannelijke potvissen — zestienjarige dieren die de route nog niet goed hebben geleerd — het risico lopen; volwassen vrouwtjes, die minder migreren, stranden veel minder vaak.
Daarnaast spelen gehoorschade en menselijke activiteiten een rol. Walvissen navigeren en jagen met echolocatie; harde geluiden zoals onderzeese explosies of militaire sonar kunnen hun oren beschadigen. Er zijn waarnemingen van aangespoelde dieren met bloedingen in het oor, vermoedelijk door dergelijke ontploffingen.
Tot slot bemoeilijkt het tellen van walvissen het inschatten van populatietrends: sommige soorten duiken lang en onregelmatig op, zijn schuw of leven solitair, en betrouwbare data komen alleen van dure boot- of vliegtuigtellingen. Daardoor blijft onzeker hoe hard walvispopulaties écht lijden en welke drijfveren het meest verantwoordelijk zijn. (Verschijnt ook: oorspronkelijke tekst dateert uit januari 2019.)