Wat een dodelijke virusuitbraak met het eetgedrag van apen doet

In dit artikel:

Japanse makaken die in 2020 een dodelijke virusuitbraak in een opvangcentrum in Texas hadden meegemaakt, vermeden later vaker voedsel dat er besmet uitzag. Dat blijkt uit onderzoek van de University of California San Diego, gepubliceerd in Royal Society Open Science.

De onderzoekers vergeleken 55 makaken uit vier afzonderlijk gehouden groepen. Drie groepen waren blootgesteld aan apenretrovirus type II, dat het afweersysteem kan aantasten en bij sommige dieren ernstige ziekte of de dood veroorzaakte. De apen kregen voedsel aangeboden op een schoon oppervlak en op een doorzichtige harslaag boven echte apenuitwerpselen. Ze konden de ontlasting wel zien, maar niet ruiken of aanraken en liepen daardoor geen besmettingsrisico.

De dieren uit de getroffen groepen aten slechts 47 procent van het voedsel boven de ontlasting, tegenover ongeveer 80 procent bij de groep die geen uitbraak had meegemaakt. Of een individuele aap zelf ziek was geweest, maakte nauwelijks verschil. Volgens de onderzoekers kan het zien van zieke of stervende soortgenoten al voldoende zijn om groepsgedrag aan te passen. Dat is opvallend, omdat het virus vooral via speeksel en bloed werd overgedragen en niet via voedsel. De onderzoekers waarschuwen wel dat het aantal dieren waarvan zeker was dat ze gezond waren klein was.

Een tweede experiment met 54 makaken liet zien dat ook hun vroege opvoeding invloed kan hebben. Dieren die in de buurt van andere makaken waren opgegroeid, vermeden het mogelijk besmette voedsel vaker dan dieren die eerder als huisdier, in een dierentuin of in een laboratorium hadden geleefd. Mogelijk hadden die laatste dieren minder gelegenheid om van soortgenoten te leren welk gedrag gevaarlijk is.

De resultaten wijzen erop dat makaken, net als mensen, een zogenoemd gedragsmatig immuunsysteem hebben: gedrag dat de kans op blootstelling aan ziekteverwekkers verkleint. Dat bewijst niet dat de dieren menselijke walging ervaren, maar wel dat eerdere ervaringen en sociale leerprocessen een belangrijke rol kunnen spelen in hun ziektevermijdende gedrag.