Waarom slaap je de eerste nacht op vakantie slecht?

In dit artikel:

Slecht slapen tijdens de eerste nacht in een hotel, op vakantie of bij iemand thuis heeft waarschijnlijk te maken met het zogenoemde eerstenachteffect. In een nieuwe omgeving blijft het brein extra waakzaam, waardoor geluiden sneller worden opgemerkt en inslapen moeilijker wordt.

Onderzoekers van Nagoya University onderzochten dit mechanisme in 2026 bij muizen. In de amygdala, het hersengebied dat emoties en stress verwerkt, werden tijdens de slaap in een onbekende omgeving bepaalde zenuwcellen actief. Deze cellen maakten meer neurotensine aan, een neurotransmitter die invloed heeft op de zwarte kern, een gebied dat beweging en alertheid reguleert. De muizen sliepen daardoor slechter in een nieuwe kooi dan in hun vertrouwde kooi. Toen de onderzoekers de betrokken neuronen uitschakelden, vielen de dieren op de onbekende plek wel snel in slaap. Omdat mensen dezelfde hersengebieden hebben, denken de onderzoekers dat een vergelijkbaar proces bij mensen kan optreden, al moet dat nog worden bevestigd.

Eerder onderzoek van Brown University liet bovendien zien dat vooral de linkerhersenhelft tijdens de eerste nacht alert blijft. Proefpersonen werden sneller wakker van geluiden die via het rechteroor binnenkwamen, omdat dat oor vooral de linkerhersenhelft stimuleert. Na de eerste nacht verdween dit verschil en sliepen ze dieper.

Wetenschappers vermoeden dat het eerstenachteffect evolutionair is ontstaan. Extra waakzaamheid in een onbekende slaapomgeving kon onze voorouders beschermen tegen gevaar. Een onrustige nacht in een hotel is daardoor mogelijk de moderne, ongevaarlijke variant van die oude overlevingsstrategie.