Waarom lijkt een ongemakkelijke stilte soms uren te duren?

In dit artikel:

Hedderik van Rijn, hoogleraar cognitie- en neurowetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen, verklaart waarom korte stiltes vaak veel langer lijken dan ze werkelijk zijn: ons lichaam werkt met twee verschillende tijdsmechanismen. De bekende circadiane klok regelt dag- en nachtritmes zoals slaap- en hongergevoel en veroorzaakt bij verstoring bijvoorbeeld een jetlag. Daarnaast hebben we een interne stopwatch die onbewust duurinschattingen maakt — bijvoorbeeld hoe lang je bij de buren moet wachten voordat je opnieuw aanbelt.

Die interne stopwatch is echter onnauwkeurig en gevoelig voor verwachtingen en oplettendheid. Als je een stilte laat vallen en verwacht dat de ander iets zegt, ga je extra op de tijd letten; daardoor voelen een paar seconden als een eeuwigheid. In relaties of onder goede vrienden zijn stiltes vaak minder beladen omdat daar niet dezelfde verwachting bestaat dat het gesprek continu doorgaat. Ook regionale spreektempo’s en sociale normen bepalen hoe snel pauzes als ongemakkelijk worden ervaren.

Praktische adviezen: tegen het ongemakkelijke gevoel helpt het vooral om spanning en prestatieverwachtingen te verminderen; dat verandert de beleving van stiltes. In situaties waarin de tijd traag lijkt te kruipen (bijvoorbeeld een saaie les) werkt het beter om juist je aandacht erbij te houden; geconcentreerd zijn laat de tijd sneller voorbijgaan dan wanneer je voortdurend op de klok kijkt.