Waarom kun je jezelf niet kietelen? Dat onderzoeken ze bij het kietellab in Nijmegen

In dit artikel:

Onderzoekers van de Radboud Universiteit proberen met een speciale kietelmachine, Hector, te begrijpen waarom mensen kietelen, ervan gaan lachen en zichzelf niet kunnen kietelen. Kietelen is opvallend weinig onderzocht, terwijl het mogelijk nieuwe inzichten geeft in aanraking en de werking van de hersenen.

Hector maakt kietelbeurten onder de voeten steeds hetzelfde. De machine kan langzaam of snel bewegen, zodat onderzoekers reacties goed kunnen vergelijken. Daarbij onderscheiden ze knismesis, een lichte kriebel die mogelijk helpt om insecten af te weren, en gargalesis: intens kietelen dat vaak lachen veroorzaakt. Vooral snelle bewegingen blijken een sterke reactie op te roepen.

Tijdens experimenten meten wetenschappers niet alleen hoe kietelig iemand is, maar ook onder meer hartslag, ademhaling, zweten en hersenactiviteit. De reacties verschillen sterk: sommige proefpersonen spartelen en lachen luid, terwijl anderen nauwelijks reageren. Uit een enquête onder 448 deelnemers uit Nederland, China en Griekenland bleek dat ongeveer 40 procent kietelen prettig vindt, bijna 30 procent juist niet en de rest neutraal is. Kinderen staan er vaker positief tegenover dan volwassenen.

Waarom kietelen automatisch lachen oproept, is nog onduidelijk. Het kan een reflex of stressreactie zijn. Dat mensen zichzelf doorgaans niet kunnen kietelen, komt waarschijnlijk doordat de kleine hersenen voorspellen waar en wanneer de eigen aanraking plaatsvindt. Daardoor verrast die aanraking het brein minder. Bij mensen met schizofrenie kan dat onderscheid minder sterk zijn, al is zelfkietelen daar slechts beperkt onderzocht.

De onderzoekers vermoeden dat kietelen een biologische en sociale functie heeft. Het komt ook voor bij dieren, zoals apen en ratten, en kan de band tussen ouders en kinderen versterken of kinderen leren zich te verdedigen. Een onderzoek naar kietelgevoelige lichaamsdelen ondersteunt vooral Darwins idee dat plekken die normaal weinig worden aangeraakt gevoeliger zijn, al spelen waarschijnlijk ook huiddikte en de bescherming van kwetsbare lichaamsdelen een rol. Met verdere experimenten hoopt het lab de samenwerking tussen hersengebieden en de functie van kietelen beter te verklaren.