Waarom komen deze 5 dingen in vijfvoud (van de Schijf van Vijf tot de big five)?

In dit artikel:

Het getal vijf keert terug in uiteenlopende bekende indelingen, maar heeft niet overal dezelfde reden. Soms gaat het om een historische keuze, soms om praktische eenvoud en soms om een inmiddels achterhaald idee.

De traditionele opvatting dat mensen vijf zintuigen hebben, komt van de Griekse filosoof Aristoteles. Hij onderscheidde zien, horen, ruiken, proeven en voelen. Tegenwoordig weten wetenschappers dat mensen ook informatie waarnemen via onder meer evenwicht, temperatuur, pijn en lichaamshouding. Afhankelijk van de definitie spreken zij daarom van minstens negen en soms zelfs ongeveer dertig zintuigen.

De Olympische ringen werden in 1913 ontworpen door Pierre de Coubertin en in 1920, tijdens de Spelen van Antwerpen, voor het eerst officieel gebruikt. De vijf ringen verwezen naar de vijf toen onderscheiden continenten: Europa, Azië, Amerika, Afrika en Oceanië. De kleuren stonden niet elk voor een specifiek werelddeel, maar waren gekozen omdat in de vlaggen van alle deelnemende landen minstens één ervan voorkwam. Omdat tegenwoordig ook Noord- en Zuid-Amerika afzonderlijk en Antarctica als continenten worden gezien, is de symboliek niet meer volledig actueel.

De vijfdaagse werkweek ontstond pas geleidelijk. Tijdens de industrialisatie werkten mensen vaak zes dagen per week, tien tot veertien uur per dag. In het begin van de twintigste eeuw werd eerst de werkdag verkort. Onder druk van vakbonden werd vanaf ongeveer 1960 de vijfdaagse werkweek breed ingevoerd, geholpen door hogere productiviteit en de wens naar meer vrije tijd. Ook scholen stapten in de jaren zestig en soms pas in de jaren zeventig over op een vrije zaterdag.

De Afrikaanse Big Five bestaat uit de leeuw, Afrikaanse olifant, neushoorn, luipaard en Afrikaanse buffel. De naam verwijst oorspronkelijk niet naar hun grootte, maar naar het feit dat deze dieren voor jagers te voet het moeilijkst te doden waren. Tegenwoordig wordt de term vooral gebruikt voor safari’s en het fotograferen van dieren. Er bestaan inmiddels ook speelse varianten, zoals de Little Five en Ugly Five.

De Schijf van Vijf bestaat sinds 1953 en werd samengesteld door Cees den Hartog van het toenmalige Voorlichtingsbureau voor de Voeding. Hij liet zich inspireren door een Amerikaans model met zeven onderdelen, maar koos voor vijf overzichtelijke groepen: groente en fruit, vetten, eiwitrijke producten, graanproducten en aardappelen, en suikervrije dranken. Die indeling is geen natuurwetenschappelijke noodzaak; andere landen maken soms andere keuzes. Vijf was vooral overzichtelijk en klonk beter dan een Schijf van Zeven.