Waarom je slechter slaapt op een nieuwe plek

In dit artikel:

Veel mensen herkennen een onrustige eerste nacht op vakantie of bij een logeerpartij: het zogenaamde eerste-nachteffect. Nieuw onderzoek van de Nagoya University geeft inzicht in wat er in de hersenen gebeurt als je in een vreemde omgeving probeert te slapen.

Bij muizen zagen de onderzoekers dat specifieke zenuwcellen in de amygdala actief worden wanneer het dier in een nieuwe kooi slaapt. Deze neuronen maken meer van de stof neurotensine aan, die invloed uitoefent op de zwarte kern (substantia nigra) — een gebied dat beweging en alertheid reguleert. Muizen in een onbekende kooi produceerden meer neurotensine en sliepen daardoor slechter; schakelden de wetenschappers die amygdalacellen uit, dan vielen de dieren zelfs op een vreemde plek gemakkelijk in slaap. Omdat mensen dezelfde hersendelen hebben, vermoeden de onderzoekers dat een vergelijkbaar mechanisme ook bij mensen bijdraagt aan de onrustige eerste nacht, al is vervolgonderzoek nodig om dat te bevestigen.

Eerder werk uit 2016 van Brown University toont een aanvullende verklaring: tijdens de eerste nacht is de linker hersenhelft opvallend waakzaam. Proefpersonen reageerden vooral op geluiden in het rechteroor (dat signalen naar de linkerhersenhelft stuurt); dat verschil verdween in latere nachten. Daarom wordt soms aangeraden een oordopje in het rechteroor te dragen om nachtelijk ontwaken te verminderen.

Experts zien het eerste-nachteffect als een evolutionaire waakreactie: iets extra alert zijn in een onbekende omgeving verhoogde vroeger de kans om bedreigingen te detecteren. Voor de moderne reiziger betekent het meestal een slecht geslapen nacht in ruil voor die extra veiligheid — zonder dat er in het hotel een holenbeer rondloopt.