Waarom herinnert je partner gebeurtenissen totaal anders dan jij? 'Ons geheugen is geen videorecorder'

In dit artikel:

Psychiater Boris van Passel legt uit waarom geliefden soms volkomen verschillende versies van dezelfde gebeurtenis bewaren: ons geheugen is geen opnameapparaat, maar een reconstructie van losse informatiebrokjes. Daardoor kunnen twee mensen eenzelfde ruzie tijdens een vakantie herinneren als heel verschillende ervaringen — de één focust op gespannen autoritten, de ander op kritiek op de route — en allebei oprecht zijn.

Drie hoofdredenen verklaren die uiteenlopende herinneringen:
- Stemming en aandacht: hoe je naar iets terugkijkt bepaalt welke details je oproept. Iemand die boos is zal andere gebeurtenissen selecteren dan iemand die vergevingsgezind of nieuwsgierig is.
- Emotionele lading: sterke emoties maken sommige aspecten extra scherp en verdringen andere. Van Passel illustreert dit met een patiënte die zeker wist dat haar partner constant uit het raam keek; hij kon zich dat niet herinneren, maar haar angst om niet interessant over te komen maakte die blik voor haar betekenisvol.
- Contextuele prikkels: de omgeving, personen, geuren of geluiden kunnen bij het ophalen van herinneringen andere onderdelen activeren. Terugkeren naar een plek kan ineens oude beelden oproepen die anders niet naar boven kwamen.

In relaties komen deze factoren samen en ontstaan wat Van Passel ‘parallelle waarheden’ noemt: dezelfde feiten, verschillende interpretaties. In zijn spreekkamer ziet hij ook hoe identieke situaties uiteenlopend worden beleefd — bijvoorbeeld patiënten die wachttijd waarderen omdat het oog heeft voor mensen, versus patiënten die daar boos over worden.

De vraag “wie heeft er gelijk?” noemt Van Passel vaak verkeerd gesteld. In plaats van zoeken naar de ene objectieve herinnering werkt het beter om concreet momenten naast elkaar te leggen en nieuwsgierig te onderzoeken waarom de ander iets anders meeneemt. Therapie kan daardoor helpen niet door te bepalen wie gelijk heeft, maar door partners te laten ontdekken hoe ieders emoties, aandacht en betekenisgeving hun versie vormgeven.

Kernboodschap: herinneringen functioneren meer als betekenissen dan als exacte waarheidsopnames. Dat maakt ons menselijk, maar zorgt ook voor misverstanden — begrip en gerichte nieuwsgierigheid naar elkaars beleving helpen conflicten te verkleinen.