Waarom de aarde sneller opwarmt nu de lucht schoner wordt: "Escalatie van klimaatextremen"

In dit artikel:

De klimaatverandering destabiliseert de aarde sneller en duidelijker dan ooit, blijkt uit een jaarlijks rapport van een internationale groep onderzoekers. Van de zestien onderzochte ‘vitale functies’ bereikten er zeven een nieuw record. De CO₂-concentratie steeg tot 428 deeltjes per miljoen, het hoogste niveau in minstens twee miljoen jaar. In 2025 bereikten het gebruik van olie, kolen en gas en de uitstoot door energieproductie eveneens recordhoogtes; die uitstoot kwam voor het eerst boven 41 miljard ton uit.

Klimaatwetenschapper Wim Thiery onderschrijft de zware diagnose. Onderzoeker Guido van der Werf benadrukt dat sommige veranderingen, zoals het verlies van gletsjers en de stijging van de zeespiegel, niet meer volledig terug te draaien zijn. Sinds ongeveer 2011 warmt de aarde volgens het rapport bijna twee keer zo snel op als in de periode 1970-2010: 0,36 tegenover 0,19 graden per tien jaar. Dat komt vooral door de aanhoudende uitstoot. Daarnaast vermindert schonere lucht de verkoelende werking van luchtvervuiling. Een verwachte sterke El Niño kan 2026 tot een van de warmste jaren ooit maken.

Ook de natuur krijgt zware klappen. In 2025 ging 10,8 miljoen hectare bos verloren door brand, het op een na hoogste cijfer ooit. Branden komen vaker voor in gebieden waar ze vroeger zeldzaam waren en worden heviger, al spelen ook landgebruik en menselijk handelen een rol. De rook veroorzaakt bovendien extra CO₂-uitstoot.

Het rapport ziet tegelijk reden voor hoop. Koolstofarme bronnen leveren inmiddels ongeveer 43 procent van alle elektriciteit, terwijl het gebruik van zonne- en windenergie met circa 18 procent groeide. In de Braziliaanse Amazone daalt de ontbossing al vier jaar. Toch blijven fossiel verbruik en uitstoot stijgen. De onderzoekers pleiten daarom naast snelle uitstootreductie voor aanpassing, zoals koelere steden, herstel van moerassen en mangroves, zuiniger watergebruik en een betere voorbereiding op bosbranden.

De wetenschappers plaatsen enkele kanttekeningen. De berekende versnelling van de opwarming berust op een relatief korte meetperiode en kan door een andere startdatum variëren. Ook zijn bosbranden niet uitsluitend aan klimaatverandering toe te schrijven. Desondanks blijft het risico groot, zelfs als de aarde niet verder versnelt maar in het huidige tempo blijft opwarmen.