Waarom AI bijna altijd voor merkmedicijnen kiest: "Over generieke varianten wordt vaak niet eens gepubliceerd"

In dit artikel:

AI-taalmodellen kiezen bij vragen over geneesmiddelen vrijwel altijd hetzelfde product, meestal een bekend merkgeneesmiddel. Dat blijkt uit Japans-Amerikaans onderzoek van de Osaka Metropolitan University en het MD Anderson Cancer Center. De onderzoekers testten vijf modellen: GPT-5.4, Claude Sonnet 4.6, Gemini 3.1 Flash, Llama 4 en het medisch getrainde MedGemma. In gesimuleerde situaties moesten die maximaal drie door de Amerikaanse FDA goedgekeurde middelen adviseren.

Hoewel per werkzame stof gemiddeld 5,5 producten beschikbaar waren, ging gemiddeld 97,5 procent van de eerste keuzes naar één product. Dat was vaak een merkvariant met een sterke online aanwezigheid, bijvoorbeeld via Google of Wikipedia. Goedkopere generieke middelen, nieuwere producten en middelen die artsen in de praktijk veel voorschrijven, werden minder vaak genoemd. Soms adviseerden de modellen zelfs geneesmiddelen die niet meer verkrijgbaar zijn.

Volgens hoogleraar klinische farmacologie Teun van Gelder komt dit waarschijnlijk doordat merkgeneesmiddelen vaker onderwerp zijn van gepubliceerde onderzoeken naar werkzaamheid en veiligheid. Generieke middelen hoeven alleen aan te tonen dat dezelfde hoeveelheid werkzame stof in het bloed terechtkomt; zulke studies worden minder vaak gepubliceerd. Daardoor kunnen taalmodellen generieke en merkproducten ten onrechte als niet-gelijkwaardig behandelen.

De onderzoekers berekenden dat Amerikaanse zorguitgaven jaarlijks ongeveer 55,6 miljoen dollar hoger zouden uitvallen als artsen de AI-adviezen volledig zouden volgen. Dat is 1.019 procent meer dan de huidige kosten. Een expliciete opdracht om goedkope of generieke middelen te kiezen hielp wel, maar de modellen bleven vaak terugvallen op een kleine groep producten.

De studie gebruikte geen echte patiënten of artsen en de kostenberekening geldt alleen voor de Amerikaanse markt. In Nederland wordt meestal de werkzame stof voorgeschreven en is het aandeel generieke middelen ongeveer 80 procent. De onderzoekers pleiten voor koppeling aan betrouwbare geneesmiddelendatabanken en voor menselijke controle. Volgens Van Gelder zouden AI-systemen vooral behandelrichtlijnen van artsenverenigingen moeten volgen. Als hulpmiddel kan AI nuttig zijn, maar een kritische arts of apotheker blijft noodzakelijk.