Waar loop je tegenaan als je een relatie hebt met iemand met een heel ander opleidingsniveau?
In dit artikel:
Relatieonderzoeker Laura Sels (Universiteit Gent) stelt dat verschil in diploma’s zelf geen betrouwbare voorspeller is voor relatiekwaliteit. In plaats van opleiding of IQ moet je vooral kijken naar de bredere levenscontext: opleiding correleert met socio‑economische status, en juist de daarmee samenhangende stressoren — financiële onzekerheid, weinig werkflexibiliteit, een beperkt netwerk of gebrek aan praktische opvang — leggen veel druk op partners en maken communiceren en afstemmen moeilijker.
Emotionele intelligentie krijgt wel aandacht, maar Sels nuanceert het belang: het herkennen en reguleren van emoties helpt, maar het effect is klein en contextgebonden. Koppels waar beide partners laag scoren op emotionele vaardigheden melden gemiddeld meer conflicten, maar twee hoog scorende partners zijn niet per se beter af dan paren waarin één partner sterk is in die vaardigheden. Wat vaker samenhangt met relatiekwaliteit is het gevoel van overeenkomst: partners die elkaar als meer gelijk ervaren, rapporteren doorgaans meer tevredenheid, ook als die gelijkheid niet objectief is.
In de beginfase van een relatie spelen zichtbare kenmerken zoals opleiding en status een grotere rol bij aantrekkingskracht, maar na verloop van tijd verschuift de nadruk naar interactionele processen: vertrouwen, toewijding, wederzijdse steun en gedeelde ervaringen worden belangrijker, terwijl opleiding aan belang verliest. Voorkeuren zoals “ik wil iemand met dat diploma” voorspellen slecht wie mensen uiteindelijk kiezen.
Externe factorenspeelt ook mee: sociale verwachtingen en vooroordelen kunnen spanningen veroorzaken. Bijvoorbeeld: hoge intelligentie van vrouwen wordt in sommige kringen negatiever beoordeeld dan bij mannen. Goedbedoelde opmerkingen of sceptische reacties van familie en vrienden kunnen druk op een relatie zetten, niet omdat intern iets mankeert maar doordat partners zich voortdurend moeten verhouden tot buitenstaanders.
Onderzoek (onder meer werk van Esther Kluwer) wijst eensluidend op wat relaties doet slagen: niet individuele diploma’s, maar hoe koppels gezamenlijk met stress omgaan — elkaar steunen, constructief conflicten oplossen en waardering tonen — bepaalt het succes. Praktische implicatie: het verminderen van externe stressoren (bijv. betere kinderopvang, werkflexibiliteit, sociale steun) en investeren in gezamenlijke coping en communicatie is waarschijnlijk effectiever dan letten op opleidingsverschillen.