Vrouwelijke klonen gemaakt uit het bloed van mannelijke muizen

In dit artikel:

Japanse biologen hebben met de CRISPR-gebaseerde techniek Y-CUT het geslacht van mannelijke muizenembryo’s veranderd. Ze verwijderden kort na de bevruchting het Y-chromosoom, waardoor embryo’s met alleen één X-chromosoom (XO) ontstonden. De embryo’s waren gemaakt via somatische celkernoverdracht: DNA uit bloedcellen van een mannelijke muis werd ingebracht in lege eicellen.

De met Y-CUT behandelde embryo’s groeiden uit tot gezonde en vruchtbare vrouwelijke muizen. Ze waren genetisch vrijwel identiek aan hun vader, terwijl onbehandelde embryo’s mannelijke klonen werden. De vrouwelijke en mannelijke klonen konden met elkaar paren en kregen gezonde nakomelingen. Daarmee kwam seksuele voortplanting op gang vanuit het genoom van één mannetje.

De onderzoekers van de Universiteit van Yamanashi en RIKEN zien mogelijkheden voor het behoud van ernstig bedreigde soorten waarvan nog maar enkele mannetjes over zijn. Ook bewaard celmateriaal van uitgestorven dieren zou in theorie kunnen worden gebruikt om zowel mannelijke als vrouwelijke dieren te maken. De gebruikte kernoverdrachtstechniek werkt bovendien bij meerdere zoogdiersoorten en met levend of ingevroren donormateriaal.

De toepasbaarheid is echter onzeker. XO-vrouwtjes zijn bij muizen vruchtbaar, maar bij mensen, paarden en waarschijnlijk veel andere soorten niet. Het middel Reversine zou mogelijk een tweede X-chromosoom kunnen laten ontstaan, maar die combinatie met Y-CUT is nog niet bewezen bij andere dieren. Experts waarschuwen daarnaast voor ethische bezwaren en een gebrek aan genetische variatie wanneer een populatie uit één dier wordt gekloond. Bescherming van leefgebieden en het tegengaan van jacht blijven volgens hen veel effectievere manieren om soorten te behouden.