Vlinders vallen overal op, maar hun strepen maken ze lastig te vangen

In dit artikel:

Strepen en banden op vlindervleugels dienen mogelijk niet alleen als camouflage, waarschuwing of lokmiddel, maar ook als verdediging tegen roofdieren. Onderzoekers van de universiteiten van Exeter en Essex tonen in Nature aan dat contrastrijke patronen tijdens het vliegen de bewegingswaarneming kunnen misleiden. Daardoor lijken vlinders soms langzamer te gaan of van koers te veranderen, waardoor een aanvaller zijn sprong verkeerd richt.

Het verschijnsel staat bekend als ‘motion dazzle’ en was eerder al voorgesteld als verklaring voor patronen bij onder meer zebra’s en slangen. Volgens de onderzoekers konden eerdere studies het effect missen doordat ze starre, bewegende afbeeldingen gebruikten. Bij echte dieren bewegen lichaamsdelen zoals vleugels juist voortdurend heen en weer.

De wetenschappers filmden opstijgende vlinders van vijf soorten, waaronder de atalanta en de koninginnenpage, met duizend beelden per seconde. Vervolgens vervingen ze digitaal de natuurlijke patronen door egale kleuren. De echte vleugeltekeningen veroorzaakten duidelijk meer misleidende bewegingssignalen. Een computermodel, gebaseerd op het bewegingszicht van kleine zangvogels, liet zien dat vooral sterke contrasten op de voorvleugels, verticale strepen, een brede dwarsband en staartjes aan de achtervleugels effectief zijn. Bij 757 virtuele vleugelvarianten van 397 Europese soorten scoorden pages opvallend hoog.

Ook in een test met honderd vrijwilligers bleek het effect zichtbaar. Zij probeerden drieduizend virtuele vlinders te vangen door op een scherm te tikken. Bij patronen die veel achterwaartse beweging suggereerden, kwamen de tikken gemiddeld verder achter de vlinder terecht; het verschil tussen de meest en minst misleidende soorten bedroeg ongeveer 38 procent van een lichaamslengte.

De resultaten zijn nog geen rechtstreeks bewijs dat vogels hierdoor vaker missen. De proeven gebruikten mensen en bekeken alleen vlinders van bovenaf. Bovendien hebben vleugelpatronen meerdere functies. Bewegingsverwarring is daarom waarschijnlijk een aanvullende evolutionaire bescherming. De onderzoekers vermoeden dat vergelijkbare effecten kunnen optreden bij klappende vogelvleugels en bewegende staarten van hagedissen en vissen.