Vier jaar aan de kade en toch weer inzetbaar: de terugkeer van de Zr.Ms. Van Speijk
In dit artikel:
De Koninklijke Marine heeft besloten Zr.Ms. Van Speijk (M-fregat voor onderzeebootbestrijding) te reactiveren omdat de geopolitieke situatie en de behoefte aan hoge beschikbaarheid van maritieme middelen anders de ASW-capaciteit (anti-submarine warfare) bedreigen. Het probleem ontstond doordat het huidige ASW-fregat Zr.Ms. Van Amstel in groot onderhoud is en zusterschip Van Speijk sinds 2021 buiten dienst lag door een nijpend personeelstekort. Medio 2026 moet de Van Speijk weer inzetbaar zijn.
De Directie Materiële Instandhouding (DMI) en het Commando Materieel en IT (COMMIT) kregen het project, in nauwe samenwerking met industriepartners zoals Damen en Thales. Doel is het schip na ruim vier jaar stilstand weer veilig en volwaardig inzetbaar te maken binnen een vastgesteld budget en volgens het hoogste operationele geweldsspectrum voor ASW. Dat vereist dat aandrijving, wapensystemen, radar, sonar, helikopterfaciliteiten, brug, kombuis, sanitaire voorzieningen, leidingen en de scheepshuid grondig worden beoordeeld en waar nodig opgewerkt.
Een volledige inspectie van elk subsysteem vormde de eerste stap. De laatste grote onderhoudsbeurt dateert uit 2016; tijdens de jaren aan de kant stond een skeletoncrew van drie personen garant voor conservering en basisonderhoud. Problemen zijn onder meer verouderde ontwerpniveaus van onderdelen, ontbrekende moderne sensoren voor condition monitoring en het ontbreken van recente datatrends doordat het schip vier jaar stillag. Ook is kennisverlies opgetreden doordat technisch personeel doorstroomde naar andere functies of het bedrijfsleven.
Technische uitdagingen lopen uiteen van de voortstuwing (twee Rolls Royce Spey 1A gasturbines, totaal 33.800 pk; twee Stork-Werkspoor dieselmotoren, totaal 9.790 pk) tot mechanische assen die opnieuw 12 MW motorvermogen moeten aankunnen en mogelijk reconditionering behoeven. Veel subsysteemopeningen geven pas inzicht in benodigde reparaties nadat ze zijn gedemonteerd, wat planningen en doktijd kan verstoren. DMI houdt wekelijks voortgang bij om overschrijdingen en ketenvertragingen te beperken.
Reactivering omvat bovendien ongeveer veertig modificaties: updates van sensoren en software (onder meer het Goalkeeper CIWS), vervanging van torpedolanceerbuizen voor nieuwe torpedotypes en waar nodig het inbouwen van moderne varianten wanneer originele onderdelen niet meer leverbaar zijn. De ervaringen met Van Speijk vormen tevens een brug naar de toekomst: het eerste nieuwe ASW-fregat staat gepland voor 2029 en wordt uitgerust met uitgebreide sensornetwerken en dataverzameling die analyses vanaf de wal en inzet van predictief onderhoud mogelijk maken.
Korte feiten: kiel gelegd 1991, te water 1994, in dienst 1995; 122 m lang, 3.300 ton; bewapening onder meer 76mm kanon, Harpoon-raketten, torpedo’s en Goalkeeper; bemanning circa 150–160. Reactivering is een mix van technisch herstel, moderne upgrades en kennisopbouw om snel weer operationeel te zijn en toekomstige onderhoudsstrategieën te verbeteren.