Verpest overal foto's van maken je herinneringen aan wat je meemaakt?

In dit artikel:

Hoogleraar neurowetenschappen Erno Hermans (Radboud Universiteit) stelt dat het maken van foto’s meteen verandert hoe je de werkelijkheid waarneemt en hoe die ervaring in je geheugen wordt vastgelegd. Omdat bijna iedereen een camera op zak heeft, is het effect ervan relevant voor alledaagse herinneringen. Onderzoek levert wisselende uitkomsten op: soms blijkt fotograferen het geheugen te schaden, soms juist te helpen bij het onthouden van visuele details.

Twee hoofdmechanismen verklaren waarom foto’s soms nadelig werken. Ten eerste cognitive offloading: mensen geven het taakje van onthouden uit handen aan hun camera en belasten hun hersenen er minder mee. Ten tweede attentional disengagement: tijdens het fotograferen richt je aandacht op het maken van de foto in plaats van op het moment zelf, waardoor de ervaring minder diep wordt gecodeerd. Dat verklaart het zogeheten photo-taking-impairment effect dat in verschillende studies is gevonden, bijvoorbeeld in experimenten waar deelnemers in musea wel of niet fotografeerden.

Tegelijkertijd tonen andere onderzoeken dat gericht fotograferen — bijvoorbeeld met inzoomen en met aandacht voor compositie — juist leidt tot sterkere visuele encoding: je onthoudt meer details van wat je vastlegt. Hermans vermoedt daarom dat beide effecten kunnen optreden; het hangt af van de intentie en mate van concentratie tijdens het fotograferen. Terloops wat kiekjes schieten bevordert offloading, bewust foto’s maken kan de herinnering verdiepen.

Hermans benadrukt ook dat geheugen niet bedoeld is als perfecte videorecorder, maar als een systeem om nuttige voorspellingen uit eerdere ervaringen te halen. We bewaren selectief wat belangrijk lijkt en reconstrueren gebeurtenissen later naar bruikbaarheid, niet naar volledigheid.

Als foto’s eenmaal gemaakt zijn, kunnen ze herinneringen opfrissen door details terug te brengen, maar dat proces is dubbelzinnig. Herinneringen worden bij elke heractivatie kneedbaar; foto’s kunnen ertoe leiden dat je het verhaal rondom een gebeurtenis invult aan de hand van wat op de foto staat, en andere aspecten vergeet of vervormt. Hierdoor kunnen herinneringen steeds dichter naar de afbeelding schuiven en minder overeenkomen met de oorspronkelijke belevenis.

Praktisch advies uit het artikel: laat je telefoon liggen als je echt in het moment wilt zijn. Wil je toch foto’s maken, doe dat bewust en geconcentreerd — dan is de kans groter dat de foto je herinnering versterkt in plaats van vervangt. Wees je er daarnaast van bewust dat terugkijken op foto’s je herinnering zelf kan veranderen.