Verboden brandvertragers duiken overal in Europa op, ook in de Westerschelde

In dit artikel:

Een analyse van 181 Europese studies laat zien dat gebromeerde brandvertragers, die twintig jaar geleden in de Europese Unie werden verboden, nog steeds wijdverspreid in het milieu voorkomen. De stoffen werden jarenlang toegevoegd aan onder meer meubels, auto-onderdelen, elektronica, kabels, gordijnen en tapijten om brand te vertragen.

De brandvertragers breken nauwelijks af, hopen zich op in vetweefsel en kunnen de hormoonhuishouding verstoren. Toxicologen maken zich vooral zorgen over mogelijke schade aan de ontwikkeling van de hersenen bij ongeboren kinderen en baby’s. De lichtere mengsels werden in 2004 verboden, de zwaarste variant – deca – in 2006.

In water worden doorgaans lage concentraties gevonden, omdat de stoffen zich aan zwevende deeltjes hechten. Die zakken naar de bodem, waardoor rivier- en zeebodems en zuiveringsslib belangrijke opslagplaatsen zijn. De zwaarste variant overheerst in bodems; lichtere stoffen komen vaker voor in lucht en bosgrond. Via luchtstromen bereiken ze bovendien afgelegen gebieden, zoals gletsjers en poolijs. Door het smelten daarvan kunnen ze opnieuw in rivieren terechtkomen.

Nederland behoort tot de zwaarst getroffen landen. Vooral de Westerschelde en de Scheldemonding gelden als Europese hotspots; in het zwevende slib werden de hoogste Nederlandse concentraties gemeten. Ook de Rijn, de Maas en rioolwaterzuiveringsinstallaties bevatten de stoffen. Recente metingen wijzen wel op een daling. Toch lag de concentratie in bot uit de Westerschelde in 2023 nog boven de Europese norm, net als die van kwik en PFAS. Nederland voldoet daarmee nog niet aan de Europese doelen voor deze stofgroep.

De vervuiling blijft aanwezig doordat oude apparaten, meubels en textiel nog steeds worden afgedankt en verwerkt. Bij recycling kunnen brandvertragers in nieuwe zwarte kunststofproducten terechtkomen, waaronder verpakkingen en keukengerei. Elektronicarecycling, autosloop en afvalverbranding vormen daardoor lokale bronnen, met name voor werknemers. Brussel verlaagde in juli 2025 de toegestane restgehalten, al blijven voor gerecycled materiaal voorlopig ruimere limieten gelden.