Utrechtse onderzoekers willen beschadigde lichaamsdelen herstellen met 3D-printers
In dit artikel:
Bioprinting gebruikt 3D-printers om een combinatie van levende cellen en biomaterialen, de zogenoemde bio-inkt, in een specifieke driedimensionale vorm te plaatsen. Onderzoekers kunnen daarmee weefsel namaken voor medicijntests, maar werken ook aan implantaten die beschadigde lichaamsdelen herstellen.
Volgens professor Jos Malda van de Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht kunnen patiëntcellen bijvoorbeeld worden verwerkt tot een miniatuurversie van longweefsel. Daarop kunnen medicijnen worden getest, zodat beter te voorspellen is welke behandeling bij een individuele patiënt werkt. Op termijn moeten ook complexere structuren, zoals bloedvaten, nieren en levers, kunnen worden nagebouwd.
Een andere toepassing is het vervangen van beschadigd weefsel. Bij jonge patiënten met ernstig knieletsel kan een op maat geprint implantaat mogelijk voorkomen dat het gewricht artrose ontwikkelt en een metalen knie nodig wordt. Daarbij worden hydrogels met cellen gecombineerd met biologisch afbreekbare vezels. Het lichaam breekt die vezels later af, terwijl de cellen zich ontwikkelen tot weefsel dat de eigenschappen van kraakbeen of bot overneemt. Een volledig biologisch gewricht is echter nog toekomstmuziek.
Het Canadese bedrijf Aspect Biosystems onderzoekt daarnaast een behandeling voor diabetes type 1. Stamcellen worden omgevormd tot cellen die glucose waarnemen en insuline produceren. Het doel is om daarvan weefsel te maken dat na implantatie de verloren functie van de alvleesklier overneemt, zodat patiënten minder of geen insuline-injecties meer nodig hebben.
De techniek kent nog belangrijke beperkingen. Levende cellen overleven alleen bij temperaturen tussen ongeveer 4 en 37 graden Celsius, waardoor gewone printmethodes niet bruikbaar zijn. Ook moeten sommige weefsels, zoals kraakbeen, zeer nauwkeurig worden geprint. Daarom worden onder meer lichtgebaseerde stereolithografie en snel volumetrisch printen ontwikkeld.
Bioprinting bevindt zich voorlopig vooral in preklinische en klinische onderzoeksfases. De overgang naar grootschalige productie volgens medische kwaliteitsnormen blijft lastig. In Nederland werken universiteiten daarom samen aan een Pilot Factory. Er lopen al onderzoeken naar onder meer huid en kraakbeen; Aspect Biosystems wil binnenkort een eerste klinische fase starten. De uiteindelijke ambitie is weefsel op maat te leveren, donororganen minder nodig te maken en ziekten bij de oorzaak aan te pakken.
Vandaag Inside: Wilfred Genee confronteert Merel Ek In de Wandelgangen: 'Zat jij mij gewoon een beetje belachelijk te maken?!'