Uit de Praktijk: 'Knap hoor, dat die gekleurde dokter al zo goed Nederlands spreekt'

In dit artikel:

Orthopedisch chirurg Lisette Langenberg reflecteert in haar wekelijkse column op het beeld dat veel mensen van ‘de dokter’ hebben en wat er gebeurt als je daar niet in past. Ze vertelt over persoonlijke voorbeelden: een oudere patiënte die verbaasd was dat Langenberg de ingreep zelf had gedaan en haar bijna kinderlijk toesprak, co-assistenten met een gekleurde huid die werden gepolst op hun accent, en collega’s met hoofddoekjes die voor schoonmaakpersoneel werden aangezien. Ook kreeg zij zelf te horen dat vrouwen “niet sterk genoeg” zouden zijn voor het plaatsen van een heupprothese; in één beoordelingsgesprek concludeerde een oudere collega zonder inhoudelijke kritiek dat er “geen klik” was, terwijl de houding duidelijk seksistisch was.

Langenberg wijst op historische wortels van het stereotype—een oudere, kaalwordende man met bril—dat samenhangt met het idee dat ouderdom gelijkstaat aan meer deskundigheid. Tegelijk benadrukt ze dat veel vernieuwingen in de orthopedie juist door jongere chirurgen worden geïntroduceerd en dat uiterlijk of leeftijd geen maatstaf voor bekwaamheid is. De vooroordelen hebben concrete gevolgen: patiënten twijfelen over wie ze als arts erkennen, vrouwelijke artsen krijgen vaker onterechte kritiek en sommigen worden uitgesloten van collegiale netwerken.

Als reactie zijn er steeds meer initiatieven om diversiteit te bevorderen: bij selectieprocedures voor vervolgopleidingen wordt meer rekening gehouden met gender en etniciteit, en bestaan er netwerken en women-in-surgery-groepen waar vrouwelijke chirurgen ervaringen delen en steun vinden. Langenberg merkt dat zulke bijeenkomsten soms argwaan oproepen bij mannen, maar verdedigt het belang ervan als laagdrempelige ruimte om ervaringen met gelijkgestemden te delen en zelfvertrouwen te behouden.

Als luchtige noot voegt ze dat ook kunstmatige intelligentie een stereotype plaatje van een arts geeft—witte jas, stethoscoop, soms een bril—en pleit ze speels voor tegenwicht: niet-brildragers, verenig u. Haar boodschap is helder: uiterlijk zegt niets over kunnen, en het medisch beroep moet ruimte maken voor uiteenlopende verschijningsvormen zonder vooroordelen.