Uit de Praktijk: Is een dokter weleens slaapdronken?
In dit artikel:
Orthopeed Lisette Langenberg beschrijft haar persoonlijke ervaring met nachtdiensten en onderzoekt of het omgooien van je dag-nachtritme voor één of twee nachten je nog "fit for surgery" maakt. Als jonge arts vond ze de nacht in het ziekenhuis spannend en bijna exclusief: weinig collega’s, stilte en de vrijheid om op een stepje door lege gangen te zoeven. Die romantiek verdampt zodra je merkt hoe ingrijpend slaapverlies werkt.
Je kunt niet “vooruit slapen”: het heeft weinig zin de dag vóór je nachtdienst uren in bed door te brengen. Vaak ben je bij de eerste nachtdienst al zo’n 24 uur wakker, met een stevige jetlag tot gevolg. Dat wordt alleen erger als je na één of twee nachtdiensten snel weer naar een dagritme moet omschakelen. Het dagelijks leven thuis en sociale routines blijven doorgaan terwijl jij probeert te slapen en te eten op ongewone tijden, wat tot verwarring en vreemde eetmomenten leidt (ontbijt thuiskomen, avondeten bij het opstaan).
Langenberg legt uit dat honger en biologische klok ook doorslaan: lang wakker blijven vergroot je eetlust en er is een voorspelbare dip rond de vroege ochtend (ongeveer vier uur). Dat verklaart gedrag zoals speuren naar overgebleven taart op afdelingen. Inmiddels is er meer aandacht voor gezondere voedingsstrategieën tijdens nachtdiensten.
Wat alertheid betreft zijn rustige nachten het gevaarlijkst: als alles kalm is, sluipt de vermoeidheid erin en kost het veel moeite om plots te herstellen bij een spoedgeval. Vermoeidheid vermindert reactievermogen; onderzoek laat zien dat slaaptekort soms meer schade aan cognitieve prestaties geeft dan alcohol. Bovendien leidt slaapgebrek tot overschatting van eigen prestaties, ook bij chirurgen.
Langenberg vertelt over eigen trucs om wakker te blijven—korte powernaps, sporten, gamen of administratief werk—en over een kleine fit-to-perform-test waaraan ze meedeed: een joystick-opdracht om een stipje binnen een cirkel te houden. Verrassend genoeg voelde ze zich ná de nachtdienst beter in die test dan er vlak voor, maar ze vermoedt dat dat een subjectieve indruk was. De les: je moet je brein bewust wakker schudden voordat je belangrijke beslissingen neemt.
Kortom: een of twee nachtjes omdraaien is niet zonder risico’s. Voor medici betekent dit dat persoonlijke trucjes en voorzichtigheid essentieel zijn, en dat structurele maatregelen (zoals goede planning, geplande dutjes, lichttherapie en voedingstips) belangrijk kunnen zijn om veiligheid en prestaties tijdens nachtdiensten te beschermen.