Tim Snapt Het: we zijn allemaal verslaafd aan goed gedrag

In dit artikel:

Tim den Heijer bespreekt in zijn wekelijkse column hoe technieken uit telefoon-apps mensen verslaafd maken aan ‘goed’ gedrag en stelt voor deze trucjes te gebruiken voor de publieke zaak. Hij illustreert met een anekdote over een vriend die zo geobsedeerd was door Duolingo-streaks dat dat zijn vakantiegedrag beïnvloedde. De kern: apps benutten eenvoudige psychologische mechanismen — zoals de drang naar consistentie en verliesaversie — om gebruikers iedere dag terug te laten komen.

Den Heijer verwijst naar onderzoek van marketingwetenschappers Joseph Nunes en Xavier Drèze (2006) over het Endowed Progress Effect: spaarkaarten waarin klanten al enkele vakjes voorgedrukt kregen, leidden tot veel hogere voltooiingspercentages (34% tegenover 19% bij een blanco kaart). Streaks en vergelijkbare beloningsvormen zijn inmiddels wijdverbreid (Duolingo, Snapchat, Strava) omdat ze gedrag versterken zonder dure tegenprestatie.

Hij pleit ervoor dat overheden en maatschappelijke organisaties dit soort nudges ook inzetten voor maatschappelijk nuttige gewoonten — denk aan tijdige belastingaangifte, verkeersveiligheid of op tijd terugbrengen van bibliotheekboeken — via een vriendelijk systeem dat hij ‘BurgerStreak’ noemt. Dat zou burgers regelmatig notificaties sturen met positieve feedback over hun langdurige goede gedrag, met speelse elementen om betrokkenheid te vergroten.

Den Heijer waarschuwt impliciet voor de donkere kant: sommige systemen (hij noemt China’s social scoring) maken belonen en straffen griezelig controlerend. Een verstandige toepassing van gamification voor publieke doelen vraagt daarom om zorgvuldige afwegingen rond privacy, vrijwilligheid en ethiek. De columnist biedt zichzelf aan als sparringpartner voor ministers of partijen die zo’n digitaal experiment serieus willen verkennen.