Tim Snapt Het: Marktplaatsruzies en het Koningsdag-effect

In dit artikel:

Tim den Heijer beschrijft hoe dit jaar in Amsterdam-Zuid mensen al vóór Koningsdag stukjes trottoir afzetten en ze voor honderden euro’s “verkopen”. De handel is illegaal en weinig sfeervol, maar het fenomeen illustreert een psychologisch patroon: zodra iets van jou is, waardeer je het veel hoger — het zogeheten bezitseffect (endowment effect).

De column verwijst naar het bekende experiment van Richard Thaler, waarin proefpersonen een willekeurige koffiemok kregen en verkopers ongeveer twee keer zoveel vroegen als kopers bereid waren te betalen. Dat laat zien waarom verkopers hun oude spullen op Koningsdag als verborgen schatten zien: voor henzelf is die versleten tas of kapotte stofzuiger wél waardevol, terwijl voorbijgangers er een goedkoop tweedehandsartikel in zien. Op Marktplaats leidt die identificatie met spullen vaak tot felle ruzies over schijnbaar kleine bedragen.

Daarnaast verandert de situatie in de loop van de dag. Wie ’s ochtends nog hoopt te cashen, ziet in de middag steeds meer kleden worden opgerold; de kans dat je met alles weer naar huis moet nemen groeit. Dat veroorzaakt cognitieve dissonantie: om die teleurstelling te verminderen, passen verkopers hun verhaal snel aan — van “ik ga rijk worden” naar “ik geef iemand gewoon plezier, het gaat niet om het geld”.

Praktische les: kopers kunnen hiervan profiteren door geduld te hebben en later op de dag te zoeken naar koopjes. Breder gezien beïnvloeden bezitsillusies verkoop- en onderhandelingsgedrag en bepalen ze hoe mensen omgaan met hun spullen bij opruimen of ruilen.