Technisch wereldwonder: hoe prehistorische boeren zonder overheid een gigantisch watersysteem bouwden

In dit artikel:

Archeologen van onder meer de University of Cambridge hebben aangetoond dat de pre-Spaanse verhoogde akkers en kanalen van La Mojana in het Colombiaanse Caraïbisch gebied waarschijnlijk zonder centraal bestuur zijn aangelegd. Het systeem werd gebruikt van de eerste eeuwen voor Christus tot de elfde eeuw na Christus en besloeg ongeveer 500.000 hectare, vergelijkbaar met de oppervlakte van Gelderland.

Lange tijd gingen onderzoekers ervan uit dat alleen machtige heersers of een sterk hiërarchische samenleving zo’n omvangrijk waterbouwkundig project konden organiseren. De nieuwe studie wijst echter op samenwerking tussen lokale gemeenschappen en families. In een met satellietbeelden onderzocht gebied van 500 hectare werden circa 1.600 verhoogde akkers en 63 vermoedelijke woonplaatsen gevonden. De akkers waren oorspronkelijk ongeveer 1,4 meter hoog.

De constructies vingen overtollig regenwater op, beschermden tegen overstromingen en hielden vocht vast voor droge periodes. De kanalen konden bovendien vruchtbare landbouwgrond opleveren en de visvangst ondersteunen. Volgens berekeningen kon een van de systemen in minder dan twee maanden worden gebouwd, waarschijnlijk door ongeveer 800 arbeidskrachten uit een gemeenschap van 1.600 mensen. Dat was mogelijk ondanks de zware kleigrond en het ontbreken van metalen werktuigen.

De resultaten komen voort uit het Cambridge-project REVERSEACTION, dat onderzoekt hoe samenlevingen zonder centrale autoriteit grote projecten uitvoeren. Volgens de onderzoekers tonen de systemen aan dat inheemse gemeenschappen inventief en collectief oplossingen konden ontwikkelen die met de natuurlijke waterhuishouding meewerkten.

De kennis kan ook relevant zijn voor het huidige Colombia. De onderzoekers stellen dat lokaal georganiseerd waterbeheer mogelijk duurzamer is dan uitsluitend inzetten op dijken. In de regio brak de Caregato-dijk sinds 2021 meerdere keren door. Gemeenschappen hebben volgens hen wel staatsmiddelen nodig, maar niet noodzakelijk direct toezicht of sturing vanuit de overheid.