Stress? Je lichaam slaat het op

In dit artikel:

Stress laat fysieke sporen achter: het stresshormoon cortisol verdwijnt niet direct uit het lichaam maar slaat zich vast in weefsels zoals haar en nagels. Omdat langdurig verhoogde cortisolwaarden samenhangen met klachten als oververmoeidheid en een hoger risico op hart- en vaatziekten en diabetes, is het voor artsen belangrijk te weten hoe lang iemand aan hoge cortisolniveaus is blootgesteld. Bloedonderzoek geeft alleen de actuele waarde; haar en nagels bieden een retrospectief beeld.

Cortisol komt via het bloed terecht in groeiende haarcellen en wordt daar letterlijk vastgelegd. Afhankelijk van de lengte van een haar kun je zo per periode maanden tot jaren terugrekenen wat het stressniveau was. In 2018 ontwikkelden onderzoekers van het Erasmus MC in Rotterdam een test om cortisol in haar te meten, en sindsdien zijn wereldwijd verschillende methoden ontstaan om haarcortisol te analyseren.

Ook vingernagels kunnen cortisol bevatten; ze groeien gemiddeld zo’n 3 millimeter per maand, zodat afgeknipte nagels ook informatie over eerdere stress kunnen geven. Maar nagelmetingen zijn nog niet klaar voor routinematig gebruik: een overzicht van 18 studies door onderzoekers van de James Cook University (2021) laat zien dat er geen uniforme analysemethode bestaat en dat resultaten moeilijk vergelijkbaar zijn. De auteurs concluderen dat meer onderzoek nodig is voordat nagelcortisol als betrouwbare biomarker voor chronische stress over de levensloop kan dienen.

Ondanks dat enzymen zoals 11β-HSD2 in nieren en alvleesklier cortisol afbreken, blijft het hormoon op andere plekken aanwezig. Belangrijk om te beseffen is ook dat cortisol niet alleen schadelijk werkt: het speelt normaliter een rol bij eiwitafbraak, het aanmaken van glucose en het onderdrukken van ontstekingen. Voor nu biedt haaronderzoek de meest volwassen route om eerder ervaren stress objectief te reconstrueren; nagels zijn veelbelovend maar vragen nog validatie.