Small wins creëren perspectief in hoofdpijndossiers: waarom grote transities beginnen met kleine stappen
In dit artikel:
Bestuurskundige Katrien Termeer (Wageningen University & Research, kroonlid SER) pleit in haar boek Kleine stapjes, grote veranderingen (2025) voor een andere aanpak van grote maatschappelijke transities. In plaats van te vertrouwen op allesomvattende, snelle hervormingen die vaak leiden tot overspannen plannen en stagnatie, stelt ze dat ‘small wins’—kleine, betekenisvolle doorbraken—effectiever zijn om systemen daadwerkelijk te verschuiven. Dit is vooral relevant voor urgente, complexe dossiers zoals de energietransitie, circulariteit en digitale vernieuwing.
Termeer maakt een scherp onderscheid tussen quick wins en small wins. Quick wins leveren snel zichtbare maar vaak oppervlakkige verbeteringen die het bestaande systeem in stand houden. Small wins zijn klein van schaal maar raken diep: ze dagen routines, belangen en aannames uit en veroorzaken wrijving die verandering afdwingt. Cruciaal is dat ze direct resultaat geven voor betrokkenen én de kiem van systeemverandering bevatten, omdat ook sociale verhoudingen, verdienmodellen en instituties mee verschuiven.
Kleine stappen werken vaak sneller dan grootschalige ingrepen omdat ze minder risico’s oproepen, makkelijker onder de radar blijven en snel duidelijkheid geven over wat wel of niet werkt. Termeer koppelt dit aan bekende principes uit de praktijk (zoals kaizen) maar past ze toe op maatschappelijke systemen met veel actoren en onzekerheden. Een small win creëert energie en vertrouwen: door te laten zien dat iets mogelijk is, kunnen initiatieven verdiepen, verbreden en verspreiden.
Small wins ontstaan meestal in de praktijk—bij vakmensen, ingenieurs of beleidsmedewerkers die binnen lopende projecten een knelpunt aanpakken—maar worden vaak niet herkend of worden overstemd door nieuwe programma’s. Daarom moeten managers en bestuurders leren deze initiatieven te detecteren, erkennen en versterken. Een echte small win zoekt volgens Termeer de “plek der moeite” op: voorbeelden waar contractregels, afschrijvingen of toezicht echt buigen. Zulke wrijving maakt zichtbaar welke technische, juridische of organisatorische aanpassingen nodig zijn.
Succesvolle verandering combineert vasthoudende doeners—Termeer spreekt van “pitbullterriërs”—met leiderschap dat lef toont: niet door alles te plannen, maar door ruimte te maken, tijdelijk regels te laten rusten en politieke dekking te geven. Voor technici en beleidsmakers is het praktische handelingsperspectief: begin klein, meet of er nieuw gedrag of nieuwe routines ontstaan, en versterk wat werkt.
Termeer illustreert met twee voorbeelden: circulair inkopen bij infrastructureel onderhoud (contracten gericht op levensduur en materiaalbehoud) en Light as a Service (leverancier behoudt eigendom van verlichting en factureert lichtprestaties). Beiden zijn op papier kleine contractuele wijzigingen maar leiden tot fundamenteel andere ontwerp- en marktlogica’s — precies het soort small wins dat systemische verandering mogelijk maakt.