Slaaponderzoeker Herseninstituut: 'Zo verklein je de kans op nachtmerries'

In dit artikel:

Zweterig wakker schrikken na een achtervolging of val: dat is een nachtmerrie — een droom waarbij je bij ontwaken een hevige emotionele reactie ervaart, legt slaaponderzoeker Lara Rösler uit. Wat precies tot nachtmerries leidt is nog niet helemaal helder; ze lijken deels te helpen bij het verwerken van emoties of gebeurtenissen en mogelijk ook een evolutionaire oefenfunctie te hebben: dromen zouden ons voorbereiden op dreigingen.

Wie heeft er last van nachtmerries? Slechts een klein deel van de bevolking (ongeveer 5%) ervaart ze wekelijks, maar bij mensen met een psychiatrische aandoening komt dat veel vaker voor (rond de 30%). Vaker terugkerende nachtmerries kunnen het dagelijks functioneren aantasten: ze houden nare emoties levend, verhogen angst en somberheid en versterken zo een vicieuze cirkel.

Belangrijke triggers en risicofactoren zijn alles wat de nachtrust verstoort: stress, alcohol, bepaalde medicijnen, een te warme of verlichte slaapkamer en onregelmatige slaapgewoonten. Door tijdens de nacht vaak (licht) wakker te worden vergroot je de kans dat je precies tijdens een droom ontwaakt — en daardoor de intense reactie krijgt die een nachtmerrie kenmerkt. Daarom is goede slaaphygiëne cruciaal: een koele, donkere kamer, geen koffie na ongeveer 14:00 uur en geen grote maaltijden vlak voor het slapen.

Eind 2024 publiceerden onderzoekers van de University of Texas een internationale richtlijn waarin ze benadrukken dat het aanpassen van slaapgewoonten de eerste en belangrijkste stap is bij mensen met veel nachtmerries. Praktische adviezen: gebruik het bed alleen voor slapen en seks, verlaat het bed als je na circa 20 minuten niet opnieuw in slaap valt en ga pas terug als je slaperigheid terugkomt, en houd vaste opstaan­tijden aan — ook na een slechte nacht — om het slaappatroon te stabiliseren.

Bij chronische of terugkerende nachtmerries is professionele hulp aan te raden. Een veelgebruikte behandeling is Imagery Rehearsal Therapy (IRT): je beschrijft je nachtmerrie, bedenkt een veiligere of prettigere afloop en oefent die verbeelde variant regelmatig. Door het alternatief mentaal te repeteren vermindert de angst en neemt de kans toe dat het nieuw bedachte script tijdens de droom verschijnt.

Kortom: nachtmerries kunnen voortkomen uit onverwerkte emoties en slaapverstoring; verbeteren van slaaphygiëne helpt veel mensen, en bij aanhoudende problemen biedt therapie, zoals IRT, effectieve handvatten.