Shakespeare was ingewikkelder dan de rest en nu is dat ook berekend

In dit artikel:

Zwitserse onderzoekers analyseerden 3.211 Europese toneelstukken om te bepalen hoe ingewikkeld de sociale relaties tussen personages zijn. Voor elk stuk maakten ze een netwerk: personages vormden knooppunten en werden verbonden wanneer ze in dezelfde scène spraken. Vervolgens berekenden ze hoe sterk dat netwerk kon worden samengevat zonder informatie te verliezen. Die maat heet de kolmogorovcomplexiteit.

Shakespeare kwam duidelijk als uitschieter naar voren. Van zijn 37 stukken was ‘Antonius en Cleopatra’ het ingewikkeldst, met een score van 83. ‘De storm’ was met 14 zijn eenvoudigste, terwijl de meeste Shakespeare-stukken rond 39 uitkwamen. In de bredere Europese verzameling lag de meest voorkomende score op 2 en de mediaan op 8. Slechts vier stukken waren complexer dan ‘Antonius en Cleopatra’: ‘Dantons Tod’ van Georg Büchner, ‘Die verkehrte Welt’ van Ludwig Tieck, een Russische bewerking van ‘Oorlog en vrede’ en ‘Sorotsjinski Jarmarok’ van Mychajlo Starytsky.

Een grote cast leidt niet automatisch tot een ingewikkeld verhaal. Als veel personages steeds gezamenlijk op het toneel staan, ontstaat een eenvoudig en voorspelbaar netwerk. Wel neemt de complexiteit gemiddeld toe met het aantal personages, al blijven grote stukken doorgaans onder hun theoretische maximum. Bekende werken als ‘Hamlet’ en ‘Romeo en Julia’ blijken niet uitzonderlijk complex, wat erop wijst dat populariteit en moeilijkheid niet rechtstreeks samenhangen.

De resultaten spreken ook het idee tegen dat een publiek maximaal ongeveer dertig tot veertig personages kan verwerken: veertien Shakespeare-stukken overschrijden die grens, waaronder enkele van zijn populairste werken. De onderzoekers benadrukken echter dat hun methode alleen de relatiestructuur meet. Ze hebben niet getest of een hogere score daadwerkelijk meer mentale inspanning vraagt. Ook taal, symboliek, historische context en de begrijpelijkheid van personages blijven buiten beeld. Daarom levert de studie vooral een wiskundige maat voor toneelcomplexiteit op, geen harde grens voor wat het menselijk brein aankan.