Revolutionair vaccin tegen kanker: hoe werkt het?

In dit artikel:

Voor het eerst is aangetoond dat een gepersonaliseerd kankervaccin de kans op terugkeer van de ziekte kan verkleinen. Twee grote farmaceutische bedrijven maakten donderdag bekend dat hun behandeling werkt tegen melanoom, de agressiefste vorm van huidkanker. De aankondiging leidde tot sterk stijgende beurskoersen en enthousiaste reacties van experts, onder wie geneticus en kankeronderzoeker Hans Clevers.

Het vaccin wordt voor iedere patiënt afzonderlijk ontwikkeld. Artsen vergelijken het DNA van gezonde cellen met dat van de tumor en zoeken naar mutaties die kenmerkend zijn voor de kankercellen. Volgens Clevers wordt waarschijnlijk kunstmatige intelligentie gebruikt om de meest geschikte mutaties te selecteren. Die worden verwerkt in een RNA-vaccin met ongeveer tien tot twintig stukjes genetisch materiaal. Het immuunsysteem leert daardoor welke tumorcellen het moet herkennen en opruimen, vergelijkbaar met de werking van RNA-vaccins tegen virussen.

De behandeling wordt gecombineerd met bestaande immuuntherapie. Volgens de ontwikkelaars halveert die combinatie bij melanoompatiënten het risico dat de kanker terugkeert; de kans op uitzaaiingen zou nog sterker afnemen. Clevers verwacht dat dezelfde aanpak ook bij bijvoorbeeld darm-, borst- en longkanker zal worden onderzocht.

Het middel voorkomt kanker niet bij gezonde mensen. Daarvoor zijn de relevante mutaties vooraf niet bekend, omdat ze pas tijdens het ontstaan van een tumor ontstaan. Het vaccin is daarom bedoeld voor mensen die al kanker hebben gehad en moet de kans vergroten dat de ziekte wegblijft. Vooralsnog is het bewezen effect beperkt tot melanoom.