R&D-projecten uitgelicht: Met huidtransplantatie snel sterkere plantenrassen creëren

In dit artikel:

Onderzoekers van KeyGene in Wageningen toonden dat je aardappels een “nieuwe huid” kunt geven door gericht te enten: de schil (epidermis) van het ene ras combineren met het binnenste van een ander ras. Met de ontwikkelde 2S1-entprocedure wordt de boventak van een plant met de gewenste interne eigenschappen op de onderstam met de gewenste huid gezet; na vorming van een verbinding wordt de oorspronkelijke bovenkant verwijderd en kunnen nieuwe scheuten ontstaan die in enkele gevallen een mengvorm vormen die zich verder laat vermeerderen.

De biologische basis is dat veel groenten en fruit tweezaadlobbigen zijn waarvan het bovengrondse deel uit drie typen meristeemcellen bestaat: L1 (huid), L2 en L3 (onderliggende weefsels). Aardappels zijn stengelweefsel (geen wortel): de L1-laag bepaalt huidgerelateerde eigenschappen zoals weerstand tegen ziekten, insecten en weersinvloeden, terwijl L2/L3 de smaak, kruimigheid en voedingswaarde bepalen. Klassieke veredeling en genetische modificatie hebben moeite om zulke multigenetische (polygene) eigenschappen selectief over te brengen; met 2S1 vervang je de complete huid waardoor die eigenschappen wel snel en gericht worden gecombineerd.

KeyGene heeft de techniek geoptimaliseerd en gepatenteerd, en binnen twee jaar een nieuw aardappelras ontwikkeld dat door de Raad voor Plantenrassen is erkend en waarvoor kwekersrecht is toegekend. Het project was bedoeld als proof of concept; de resulterende variëteit is niet specifiek commercieel ontwikkeld maar kan door geïnteresseerden worden geteeld. De methode blijkt in principe toepasbaar op vrijwel alle tweezaadlobbige gewassen en is al succesvol toegepast bij tomaat en paprika. Of de techniek werkt bij éénzaadlobbigen (zoals maïs en tarwe) is nog onduidelijk.

KeyGene zoekt partners om de 2S1-aanpak voor uiteenlopende gewassen verder te ontwikkelen. De doorbraak biedt potentiële snelkoppelingen voor het combineren van resistentie en kwaliteit in gewassen, en kan veredelingstijd sterk inkorten vergeleken met traditionele methoden.