Planten lichten op: deze Europese missie gaat het geheime signaal lezen

In dit artikel:

ESA lanceert op 15 september 2026 de FLEX-missie vanaf het Europese ruimtecentrum in Frans-Guyana. De satelliet gaat vanuit een baan op ongeveer 800 kilometer hoogte het zwakke rode fluorescentiesignaal meten dat planten uitzenden tijdens de fotosynthese. Dat signaal is onzichtbaar voor het menselijk oog, maar kan laten zien hoe actief en gezond vegetatie is voordat bladeren zichtbaar verkleuren of verwelken.

FLEX reist mee met een Europese Vega-C-raket, samen met de Copernicus-satelliet Sentinel-3C. Nadat Sentinel-3C in een baan is gebracht, volgt FLEX. De satellieten gaan vervolgens in tandem werken: Sentinel-3C levert gegevens over onder meer wolken, aerosolen, waterdamp en oppervlaktetemperaturen, zodat wetenschappers het fluorescentiesignaal beter kunnen interpreteren.

Fluorescentie ontstaat wanneer chlorofyl zonlicht absorbeert voor de fotosynthese en een klein deel van die energie opnieuw uitstraalt. De sterkte van het signaal hangt niet alleen af van de hoeveelheid licht, maar ook van de toestand van de plant. Droogte, hitte, voedseltekorten en plagen kunnen de fotosynthese beïnvloeden voordat die stress aan de buitenkant zichtbaar wordt. FLEX moet daarom een vroeg waarschuwingssysteem bieden voor problemen in ecosystemen en landbouwgewassen.

Het belangrijkste instrument aan boord is FLORIS, een spectrometer die licht tussen 500 en 780 nanometer met grote precisie analyseert. Door gebruik te maken van smalle spectrale gebieden waarin de achtergrondstraling zwakker is, kan het instrument het zeer zwakke fluorescentiesignaal onderscheiden. De optische onderdelen zijn met uitzonderlijke nauwkeurigheid gebouwd, omdat het signaal anders in de ruis zou verdwijnen.

FLEX is de achtste Earth Explorer-missie van ESA en de eerste satelliet die speciaal is ontworpen om fotosynthese rechtstreeks vanuit de ruimte te meten. De missie moet wereldwijd maandelijkse kaarten opleveren met een resolutie van ongeveer 300 bij 300 meter. Die gegevens maken zichtbaar waar vegetatie groeit, hoe actief planten zijn en waar zij stress ervaren. Ze kunnen worden gebruikt voor klimaatonderzoek, landbouw, natuurbeheer en onderzoek naar de koolstof- en watercyclus.

De meetgegevens worden vrij beschikbaar gesteld. Onderzoekscentrum Jülich coördineert het Duitse projectbureau en voert grond- en luchtmetingen uit om de satellietgegevens te controleren. FLEX bouwt voort op eerdere ruimtewaarnemingen, maar is de eerste missie die volledig op vegetatiefluorescentie is gericht.