Overdrijven alleen journalisten wetenschap? 'Peer review is ook een feilbaar systeem'
In dit artikel:
De bewering dat een glas rode wijn even goed is als een uur sporten, bleek gebaseerd op onderzoek bij ratten die een stof uit rode wijn kregen. In een video van Universiteit van Nederland laat Michèle Nuijten, onderzoeker aan Tilburg University, zien hoe mensen zulke wetenschappelijke claims kritisch kunnen controleren.
Volgens Nuijten ligt het probleem niet alleen bij de journalistiek, die onderzoeken soms vertaalt naar overdreven clickbaitkoppen. Ook wetenschappers hebben prikkels om stellige of opvallende conclusies te presenteren, omdat publicaties belangrijk zijn voor hun carrière. Peerreview helpt de kwaliteit te bewaken, maar is geen waterdicht systeem: beoordelaars kunnen fouten en overdreven conclusies missen.
Nuijten noemt psychologie en economie geen pseudowetenschappen. Wel zijn resultaten in bijvoorbeeld psychologie en biologie soms moeilijker te repliceren dan in de natuurkunde, omdat menselijk gedrag en biologische systemen complex en variabel zijn. Geen enkel vakgebied is volgens haar volledig vrij van problemen; wetenschap blijft mensenwerk.
Ook discussies over diëten zijn lastig te beslechten. Onderzoek vergelijkt vaak geen volledig uitgewerkte diëten en het begrip ‘gezonder’ kan slaan op uiteenlopende uitkomsten, zoals levensduur, ziekte risico of spierkracht. Daardoor kunnen verschillende kampen elk studies aanhalen zonder dat daarmee de brede vraag wordt beantwoord.
Nuijten benadrukt dat fouten in wetenschap niet betekenen dat wetenschap gelijkstaat aan willekeurige online claims. Wetenschap is volgens haar juist een methode waarbij conclusies op basis van nieuwe gegevens worden aangepast. Ze pleit ervoor dat mensen al op school leren hoe ze wetenschappelijke informatie kunnen beoordelen, zeker nu AI steeds meer overtuigend geformuleerde antwoorden produceert. AI-tools die zich voordoen als wetenschappelijke beoordelaars zijn volgens haar nog onvoldoende transparant en gecontroleerd. Ze onderzoekt daarom welke regels nodig zijn voordat zulke systemen veilig kunnen worden ingezet.
Vandaag Inside: Cody Gakpo ziet opvallende overeenkomsten tussen Jürgen Klopp en Xavi Hernández