Ons beeld van Vikingen klopt helemaal niet

In dit artikel:

Onderzoekers van de Universität Münster waarschuwen dat ons beeld van de Vikingen grotendeels een moderne constructie is: het Vikingtijdperk liep grofweg van de 8e tot de 11e eeuw, maar de zeevaarders schreven zelf bijna niets op; wat we over hen “weten” komt vooral uit veel later opgetekende verhalen en uit middeleeuwse bronnen die met een christelijk filter zijn bewerkt. Belangrijke teksten zoals de Edda dateren pas uit de 13e eeuw — zo’n tweehonderd jaar na het einde van de klassieke Vikingperiode — waardoor het onderscheid tussen ooggetuigenverslag en latere mythevorming moeilijk te maken is.

Popcultuur heeft het beeld verder vervormd: films, series, games en boeken presenteren vaak gespierde krijgers met hoornen op hun helmen, vrije samenlevingen en stoere vrouwelijke strijdsters. Archeologisch en tekstueel bewijs ondersteunt die clichés nauwelijks — er zijn geen sporen van hoornenhelmen en de heroïsche, egalitaire voorstelling van Vikingen negeert dat veel plundertochten en gewelddadige overvallen keiharde realiteit waren.

Ook mythologische figuren zijn door later kunstenaars gevormd. De walkure had in de Noorse bronnen uiteenlopende rollen — gids van doden, geliefde, serveerster, soms heks — maar haar iconografie als bepantserde strijdvrouw komt vooral voort uit 19e-eeuwse beeldvorming, onder meer door Richard Wagner. Conclusie: veel van wat we als historische waarheid zien, is het resultaat van eeuwenlange nabewerking en moderne fanfictie, niet van directe bronnen uit de Vikingtijd.