Nobelprijs winnen? Zo werkt de hele procedure

In dit artikel:

Vanaf 5 oktober worden de Nobelprijswinnaars van dit jaar op werkdagen één voor één bekendgemaakt. De prijzen gaan naar uitzonderlijke prestaties in geneeskunde, natuurkunde, scheikunde, literatuur, vrede en economie. De Nobelprijzen ontstonden uit het testament van de Zweedse uitvinder Alfred Nobel, die zijn vermogen na zijn dood in 1896 bestemde voor mensen die de mensheid iets goeds hebben gebracht. De eerste prijzen werden in 1901 uitgereikt.

De selectie begint al meer dan een jaar voor de bekendmaking. Wetenschappers, onderzoeksinstituten en voormalige laureaten worden uitgenodigd om kandidaten voor te dragen. Dat kan in principe iedereen zijn, behalve de kandidaat zelf, en de voordracht moet met een onderbouwde brief worden verdedigd. Voor de Vredesprijs mogen meer mensen nomineren, zolang zij aan bepaalde voorwaarden voldoen. De namen van kandidaten blijven bij alle prijzen vijftig jaar geheim.

Per categorie onderzoekt een Nobelcomité van vijf tot tien leden de nominaties gedurende maanden. Het comité schakelt ook externe deskundigen in en kijkt onder meer naar de uitzonderlijkheid en relevantie van iemands werk. Het aantal nominaties is niet doorslaggevend: ook iemand die slechts één keer is voorgedragen, kan winnen. De kandidaat moet bovendien nog leven. Begin oktober stemmen de comités definitief; per categorie kunnen maximaal drie personen winnen.

De winnaars krijgen kort voor de officiële bekendmaking telefonisch bericht. Na de bekendmaking wordt de beslissing niet meer teruggedraaid, ook niet als een laureaat vóór de uitreiking overlijdt. Op 10 december ontvangen de winnaars in Stockholm, behalve de Vredesprijswinnaar in Oslo, een gouden medaille, een diploma en dit jaar 12 miljoen Zweedse kronen, ruim een miljoen euro.

Bijzondere laureaten zijn onder anderen Malala Yousafzai, die op haar zeventiende de jongste winnaar werd, en John B. Goodenough, die op 97-jarige leeftijd de oudste winnaar was. Marie Curie is tot nu toe de enige die in twee verschillende categorieën won: natuurkunde en scheikunde.