Nobelprijs voor Scheikunde beloont onderzoek naar spiegelmoleculen

In dit artikel:

Henri Kagan van de Universiteit van Parijs-Saclay en Kenso Soai van de Tokio Universiteit van Wetenschap krijgen de Nobelprijs voor Scheikunde 2026. Ze worden onderscheiden voor hun onderzoek naar manieren om chemische reacties zo te sturen dat vrijwel uitsluitend één van twee spiegelbeeldvarianten van een molecuul ontstaat.

Die varianten, chirale moleculen genoemd, lijken op elkaars spiegelbeeld maar kunnen in levende organismen heel verschillend werken. Dat is van groot belang bij geneesmiddelen: de ene vorm kan effectief zijn, terwijl de andere geen werking heeft of zelfs schadelijk kan zijn. Chemische reacties leverden traditioneel ongeveer evenveel van beide vormen op.

Kagan ontdekte in 1986 een methode om reacties in het voordeel van één spiegelbeeld te laten verlopen. Soai bouwde daar vanaf 1995 op voort en ontwikkelde in 2003 de naar hem genoemde Soai-reactie. Daarbij versterkt één aanwezige molecuulvariant zichzelf, een proces dat autokatalyse heet, waardoor uiteindelijk bijna alleen die vorm ontstaat.

De techniek maakte de grootschalige productie mogelijk van onder meer pijnstillers, antidepressiva en medicijnen tegen de ziekte van Parkinson. Ook wordt ze gebruikt bij de ontwikkeling van bestrijdingsmiddelen die landbouwgewassen beschermen.