Nobelprijs voor Geneeskunde voor aan/uit-knop die hersencellen activeert

In dit artikel:

De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde 2026 gaat naar Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel voor hun ontwikkeling van optogenetica. Met deze techniek kunnen onderzoekers zenuwcellen met licht aan- en uitschakelen en zo de relatie tussen specifieke hersencircuits en gedrag bestuderen.

Hegemann ontdekte in de jaren negentig bij de lichtgevoelige alg Chlamydomonas een eiwit dat op licht reageert. Samen met Nagel toonde hij later aan dat dit kanaalrhodopsine als een schakelaar werkt: licht opent een kanaal waardoor ionen de cel binnenstromen. Deisseroth liet in 2005 zien dat het eiwit kan worden ingebouwd in zenuwcellen van genetisch aangepaste ratten, zodat die cellen gericht met licht konden worden geactiveerd.

Optogenetica heeft de neurowetenschap wereldwijd veranderd en wordt inmiddels ook onderzocht voor medische toepassingen. Zo proberen onderzoekers blinde mensen gedeeltelijk zicht terug te geven door zenuwcellen in het netvlies lichtgevoelig te maken; daarvoor is een speciale bril nodig. Omdat licht niet diep in het lichaam doordringt, ontwikkelen wetenschappers daarnaast vergelijkbare technieken met ultrageluid.