Nobelprijs Geneeskunde voor de aan/uitknop van zenuwcellen

In dit artikel:

Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel ontvangen dit jaar de Nobelprijs voor Geneeskunde voor hun baanbrekende werk aan optogenetica. Met deze techniek kunnen onderzoekers zenuwcellen heel gericht met licht activeren of uitschakelen.

Hegemann en Nagel legden aan het begin van deze eeuw de basis. Bij onderzoek naar een eencellige alg bestudeerden zij het lichtgevoelige eiwit channelrhodopsine. Dat eiwit opent bij belichting een ionenkanaal, waardoor een elektrisch signaal ontstaat en de alg naar het licht kan bewegen. Deisseroth koppelde het eiwit vervolgens aan zenuwcellen. Zijn onderzoeksgroep toonde in 2005 aan dat dit werkte bij zoogdieren; later werd de methode ook toegepast in de hersenen van levende muizen.

Optogenetica maakt het mogelijk om niet alleen te zien welke zenuwcellen actief zijn bij bijvoorbeeld angst, slaap of herinneringen, maar ook te testen of die cellen het gedrag veroorzaken. Bij muizen konden onderzoekers onder meer bewegingen sturen, dieren wekken en angstreacties oproepen door specifieke zenuwcellen met licht te prikkelen. Zo brachten zij de rol van bepaalde cellen bij herinneringen beter in kaart.

De techniek biedt nieuwe mogelijkheden voor onderzoek naar psychische aandoeningen, verslaving, angst en Parkinson. Ook wordt onderzocht of lichtgevoelige eiwitten kunnen helpen om bij sommige vormen van blindheid een deel van het zicht te herstellen. De drie laureaten delen een geldprijs van 12 miljoen Zweedse kroon, ongeveer 1 miljoen euro, naast de Nobelmedaille en de bijbehorende eer.