Nobelprijs 2026 (alsnog) naar asymmetrische autokatalyse

In dit artikel:

Chemici reageren enthousiast op de Nobelprijs voor Henri Kagan en Kenso Soai voor hun ontdekking van niet-lineaire effecten en autokatalyse in de asymmetrische organische synthese. Bij asymmetrische autokatalyse versnelt een reactieproduct zijn eigen vorming en ontstaat bovendien vooral één ruimtelijke variant van een molecuul.

Volgens Thomas Hansen (VU Amsterdam), Jan van Maarseveen (Universiteit van Amsterdam) en Floris Rutjes (Radboud Universiteit) is de onderscheiding volledig terecht. Kagan geldt als pionier en de zogenoemde Soai-reactie is breed bekend binnen de organische synthese. Het werk is bovendien relevant voor de ontwikkeling van geneesmiddelen, waarbij het vaak cruciaal is om de juiste enantiomeer te maken.

De timing wordt wel opmerkelijk gevonden. In 2001 kregen Sharpless, Noyori en Knowles al de Nobelprijs voor asymmetrische katalyse, het toepassingsgebied waarvoor Kagan en Soai volgens de chemici de fundamentele basis legden. Hun erkenning komt daardoor ongeveer 25 jaar later dan die van de onderzoekers die op hun werk voortbouwden. Hansen benadrukt dat hun concepten nog steeds terugkomen in onder meer foto- en elektrokatalyse en in het onderwijs over stereochemie.