Nieuwe beelden onthullen draaikolken op de zon

In dit artikel:

De scherpste beelden van de zon tot nu toe hebben voor het eerst kleine Kelvin-Helmholtz-instabiliteiten (KHI) zichtbaar gemaakt: golfachtige draaikolken die ontstaan wanneer lagen plasma langs elkaar bewegen. Wetenschappers vermoedden al langer dat deze structuren op de zon voorkomen, maar ze waren tot nu toe te klein om waar te nemen.

De beelden werden op 14 april 2025 gemaakt door astronomen met de Daniel K. Inouye-zonnetelescoop op Hawaï. Ondanks naderende bewolking konden zij in enkele resterende minuten van hun observatietijd een reeks opnamen maken van de fotosfeer, het zichtbare oppervlak van de zon. De telescoop onderscheidde structuren van slechts enkele tientallen kilometers groot; sommige KHI-draaikolken waren ongeveer 25 kilometer breed.

De patronen verschenen aan de randen van granules, opstijgende cellen van heet plasma met een doorsnede van 500 tot 2.000 kilometer. De onderzochte granules lagen bij zonnevlekken en kleinere magnetische gebieden, zogenoemde poriën. Onderzoekers waren verrast dat de KHI-structuren niet slechts plaatselijk, maar op veel plekken in de beelden voorkwamen.

De draaikolken kunnen bijdragen aan het transport van warmte en mogelijk de magnetische velden van de zon beïnvloeden. Die velden spelen een rol bij zonnevlammen en ander ruimteweer, dat satellieten, communicatiesystemen en elektriciteitsnetten op aarde kan verstoren. Ook zouden KHI-processen kunnen bijdragen aan de verhitting van de zonneatmosfeer. Volgens de onderzoekers is het bestuderen van zulke kleine processen belangrijk om het turbulente gedrag van de zon en de gevolgen daarvan uiteindelijk beter te begrijpen en voorspellen.