Niet Schiphol maar Schellingwoude als nationale luchthaven? Het had zomaar gekund

In dit artikel:

Schellingwoude, op het huidige Zeeburgereiland in Amsterdam, had begin twintigste eeuw kunnen uitgroeien tot de nationale burgerluchthaven van Nederland. De locatie lag dicht bij het centrum en beschikte al over een marinebasis voor watervliegtuigen. Die basis was echter zeer kleinschalig: er was slechts één loods voor drie toestellen en van start- en landingsbanen was geen sprake. Vliegtuigen meerden aan bij een kade en werden via een hellingbaan te water gelaten.

Amsterdam had weinig alternatieven. Rotterdam en Den Haag ontwikkelden al eigen vliegvelden, terwijl Schiphol in die tijd niet meer was dan een drassig weiland met enkele loodsen. Toch bleek juist de bodem van Schellingwoude een groot probleem. Onderzoek wees in 1919 uit dat het terrein grotendeels uit moeras bestond. Er zou zo veel zand nodig zijn geweest om de grond geschikt te maken voor de steeds zwaardere vliegtuigen, dat werd besloten Schiphol uit te breiden voor de reguliere burgerluchtvaart. Schellingwoude kreeg de rol van nationale luchthaven voor watervliegtuigen.

De basis werd in 1922 uitgebreid met een tweede loods en hellingbaan. Fokker bouwde er watervliegtuigen af en het terrein trok geregeld veel publiek. Op 5 november 1930 landde er de Dornier Do X, destijds het grootste watervliegtuig ter wereld. Het toestel bood plaats aan 170 passagiers en beschikte onder meer over een bar, rooksalon en slaapkamers. Ook luchtvaartpionier Charles Lindbergh landde er in 1933 tijdens zijn bezoek aan Nederland.

Dat jaar werd Schellingwoude een burgerluchthaven, maar de marine keerde er in 1938 terug vanwege de toenemende dreiging uit nazi-Duitsland. Tijdens de Duitse bezetting werd het terrein Fliegerhorst Schellingwoude. De Duitsers gebruikten het voor onder meer reddingsoperaties op zee, het leggen van zeemijnen en de opsporing van onderzeeërs. Bij Uitdam legden ze bovendien een nepvliegveld aan om geallieerde bommenwerpers te misleiden; dat werd meerdere keren gebombardeerd.

Na de Tweede Wereldoorlog verdween het watervliegtuig als belangrijk vervoermiddel. Landvliegtuigen waren efficiënter en er waren inmiddels veel meer vliegvelden. Daarmee kwam een einde aan Schellingwoude als luchthaven en bleef Schiphol over als de nationale luchthaven van Nederland.