Niet alleen water, maar ook steen bepaalde waar prehistorische mensen leefden

In dit artikel:

Het Lege Kwartier op het Arabisch Schiereiland was tijdens nattere periodes, tussen ongeveer 122.000 en 67.000 jaar geleden, bezaaid met zoetwatermeren en oases. Toch vestigden prehistorische mensen zich niet zomaar bij die waterbronnen. Nieuw onderzoek laat zien dat ook de aanwezigheid van geschikt gesteente, zoals vuursteen en kwarts, bepalend was.

Geoarcheoloog Rudolf Dellmour en zijn team onderzochten in 2023 tijdens een 35 dagen durende expeditie 125 locaties verspreid over 1.500 kilometer woestijn. Op 55 plekken vonden ze aanwijzingen voor vroegere meren, waaronder zoetwaterslakken, mosselschelpen, struisvogeleierschalen en dierlijke holen. Geen van die locaties bevatte echter stenen werktuigen of andere sporen van menselijke bewoning.

Met computermodellen vergeleken de onderzoekers de ligging van oude waterbronnen en geschikte steensoorten met honderden eerder ontdekte archeologische vindplaatsen. Op 57 procent van het gebied waar water beschikbaar was, ontbrak bruikbaar gesteente. De bekende nederzettingen lagen vooral op plekken waar beide hulpbronnen aanwezig waren.

Volgens de onderzoekers hadden steentijdgroepen grote hoeveelheden steen nodig voor de productie van werktuigen. De grondwatermeren konden zulke materialen bovendien niet via rivieren aanvoeren. Mensen konden wel tijdelijk met werktuigen naar afgelegen meren trekken, maar permanente bewoning was er waarschijnlijk moeilijk. De studie suggereert daarmee dat geologie naast klimaat een belangrijke rol speelde in de migratieroutes en vestigingskeuzes van vroege mensen. Archeoloog Manuel Will noemt het opvallend dat zelfs gunstige locaties met zoetwater werden gemeden wanneer geschikt gesteente ontbrak.