Nederlands onderzoek: peuters weten prima wie er aan de beurt is om te praten

In dit artikel:

Onderzoek van de Radboud Universiteit en het Baby and Child Research Center Nijmegen laat zien dat peuters al vroeg weten wanneer het hun beurt is om te spreken. Taalonderzoeker Imme Lammertink liet kinderen kijken naar pratende poppetjes terwijl hun oogbewegingen werden gevolgd; nog voordat een zin was afgelopen, richtten veel peuters hun blik naar de volgende spreker. Dat wijst erop dat zij voorspellen wanneer een ander klaar is met praten, zelfs zonder volledige woord- of zinsbegrip.

De studie benadrukt waarom die vaardigheid nodig is: in volwassen gesprekken is de gemiddelde pauze tussen sprekers ongeveer 200 milliseconden, terwijl het formuleren van een antwoord rond de 600 milliseconden kost — luisteraars moeten dus al tijdens het luisteren gaan plannen. Volwassenen gebruiken daarvoor intonatie, zinsstructuur en woorden als “jij” of “ik”, maar het was onduidelijk of jonge kinderen zulke signalen ook benutten.

Lammertink gebruikte een kunsttaal die onbegrijpelijk was, maar waarin af en toe Nederlandse voornaamwoorden vielen. Alleen die losse woorden waren niet genoeg om voorspellingen te triggeren; in volle Nederlandse zinnen voorspelden kinderen wél vaker een beurtwisseling bij zinnen met “jij” en minder bij zinnen met “ik”. Dit suggereert dat peuters meer taalkennis en vaardigheid in gespreksplanning hebben dan gedacht.

Verder speelt non-verbale communicatie (oogcontact, lichaamstaal, gebaren) een grote rol bij het timen van sprekerwissels. Dat verklaart ook waarom volwassenen soms misgrijpen — bij bellen of videobellen vallen visuele signalen weg — en waarom er in debatten of talkshows vaak bewust wordt doorgepraat. De bevindingen geven nieuw inzicht in vroege conversatievaardigheden en kunnen relevant zijn voor onderzoek naar taalontwikkelingsstoornissen.