Marie Antoinette adopteerde allerlei kinderen voordat ze naar het schavot ging
In dit artikel:
Marie Antoinette, doorgaans neergezet als lichtzinnige en genotzuchtige vorstin — het beroemde maar onjuiste “Laat ze maar cake eten”-citaat als symbool — blijkt in de praktijk ook een zorgzame kant te hebben gehad: ze nam meerdere wezen en speelgenootjes van haar kinderen in haar kring op en financierde hun opvoeding.
Een bekend anekdotisch beginpunt is een incident onderweg tussen Versailles en Parijs waarbij een blond weesjongetje bijna onder een koets belandt; de koningin liet hem opnemen in haar huishouden. Dit jongetje, vaak aangeduid als Jacques, at en leefde regelmatig aan het koninklijke hof en werd door Marie Antoinette vertroeteld. Elf jaar later kreeg ze uit Senegal twee “geschenken”: een papegaai en een jongen. In tegenstelling tot veel hofgenoten die kinderen uit koloniën als bedienden hielden, liet zij de jongen vrij, doopte hem Jean Amilcar en betaalde zijn opleiding.
Naast deze jongens adopteerde Marie Antoinette ook meisjes uit haar directe omgeving: de dochter van twee bedienden — die ze Ernestine noemde — werd speelmaatje voor prinses Marie-Thérèse en kreeg dezelfde kleren, onderwijs en maaltijden; een andere speelgenote van haar jongste zoon kreeg de naam Zoë en woonde eveneens bij de koninklijke familie. Sommige andere pleegkinderen verbleven niet constant aan het hof, maar bleven financieel of in andere vormen verbonden aan de koningin.
Tegelijkertijd genoot Marie Antoinette van de luxe van het hof en van theatrale vormen van eenvoud. Om te ontsnappen aan formele etiquette liet ze een nagebouwd dorp aanleggen (het beroemde hameau bij het Petit Trianon), waar ze in eenvoudige kledij rondliep en met haar kinderen het boerenleven nabootste — een vorm van “arm zijn als spel”, eerder dan echte solidariteit met de armen.
Het lot van haar pleegkinderen liep uiteen. Jacques raakte later betrokken bij de Revolutie en sneuvelde in 1792; Jean Amilcar verloor zijn subsidie en opleiding nadat de koningin gevangen werd genomen en stierf als tiener; Ernestine en Zoë konden vlak voor de mislukte vlucht van het koningspaar naar hun families worden gestuurd en bleven zo buiten het ergste. Zelfs tijdens haar gevangenschap bleef Marie Antoinette naar verluidt om haar pleegkinderen vragen.
De koningin verloor uiteindelijk haar politieke en fysieke macht: in oktober 1793 werd zij veroordeeld en geëxecuteerd. Haar moederlijke daden zijn sindsdien vaak overschaduwd door politieke propaganda en sensatie, waardoor het publieke beeld van haar leven en karakter ongenuanceerd is blijven bestaan. De verhalen over haar pleegkinderen tonen in ieder geval dat er naast theatrale luxe ook oprechte, persoonlijke banden en beschermende intenties waren in haar privéleven.