Leonard Hofstra in Het Spreekuur: 'Sociale relaties verkleinen de kans op vroegtijdig overlijden'

In dit artikel:

Hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder en cardioloog Leonard Hofstra zetten zich in om mensen gezonder te laten leven; in deze column neemt Hofstra de lezer mee in de lichamelijke gevolgen van eenzaamheid. Hij waarschuwt dat “bij langdurige eenzaamheid… een soort biologisch alarmsysteem afgaat”: de HPA-as activeert de productie van stresshormonen zoals cortisol. Kortdurende stress is nuttig, maar wanneer dat alarm langdurig blijft branden ontstaan chronische, laaggradige ontstekingen die het risico verhogen op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en een verkorte levensverwachting.

Hofstra wijst op meetbare biologische signalen: ontstekingsmarkers zoals CRP en IL‑6 zijn vaak verhoogd bij mensen die langdurig eenzaam zijn. Belangrijk en verrassend is dat het lichaam soms al reageert vóórdat iemand zelf sterk het eenzaamheidsgevoel ervaart — zelfs ogenschijnlijke ‘goed alleen kunnen zijn’-personen kunnen verhoogde stresswaarden hebben.

Tegelijkertijd werkt verbondenheid als tegenhanger: sociale relaties beschermen tegen ziekte en bevorderen geluk op de lange termijn. Hofstra verwijst naar de beroemde Harvard-studie en grote meta-analyses waaruit blijkt dat betekenisvolle relaties in midlife sterke voorspellers zijn voor gezondheid op latere leeftijd en dat goede sociale banden het risico op vroegtijdig overlijden aanzienlijk — ongeveer 50 procent — kunnen verlagen. Volgens de auteur wegen sociale banden zwaarder voor gezondheid dan geld, status of zelfs leefstijlkeuzes.

Praktisch advies richt zich op het actief onderhouden van contacten: sluit je aan bij een club, spreek vaker af voor koffie, investeer in échte gesprekken en beperk schermtijd. In een tijd waarin digitaal ‘contact’ vaak de norm is, benadrukt Hofstra dat echte, warme verbondenheid cruciaal is voor hart en humeur. Voor verdieping is er de podcast Het Spreekuur, waar lezersvragen over gezond leven worden besproken.