Leonard Hofstra in Het Spreekuur: 'In een periode van rouw is het hart extra kwetsbaar'
In dit artikel:
Cardioloog Leonard Hofstra beschrijft in deze column hoe rouw niet alleen emotioneel, maar ook lichamelijk ingrijpt — vooral op het hart. Naar eigen zeggen leed hij maanden na het overlijden van zijn vader aan een diep gevoel van leegte, en dat persoonlijke voorbeeld vormt de aanleiding voor zijn uitleg over de fysiologie en de risico’s.
Direct na het verlies van een dierbare stijgt de kans op een hartinfarct fors: op de eerste dag kan die kans tot ongeveer twintig keer hoger zijn, en ook in de daaropvolgende weken en maanden blijft het risico ongeveer twee keer verhoogd. De oorzaak ligt in een stressreactie waarbij het autonome zenuwstelsel uit balans raakt; de sympathicus zet het lichaam in alarmstand (hogere hartslag en bloeddruk) terwijl de parasympathicus juist rust brengt. Blijvende overactiviteit van de sympathicus belast het hart.
Een extreme manifestatie is het zogenaamde gebrokenhartsyndroom (takotsubo-cardiomyopathie). Door een plotselinge piek aan stresshormonen raakt vooral de hartpunt tijdelijk verlamd omdat daar relatief veel receptoren voor die hormonen zitten; het bovenste deel van het hart blijft wel pompen. Symptomen (pijn op de borst, benauwdheid) lijken op een hartinfarct, maar bij onderzoek zijn de kransslagaders niet vernauwd. Het verschijnsel kan ernstig zijn en tijdelijk hartfalen geven. Bij ongeveer 90% van de gevallen gaat het om vrouwen; waarom is nog onduidelijk. Interessant is dat ook extreem positieve emoties zo’n reactie kunnen uitlokken.
Rouw heeft nog meer effecten: slechtere slaap, vermoeidheid en een verzwakt immuunsysteem verhogen de kwetsbaarheid. Hofstra raadt aan mild voor jezelf te zijn, ritme en afleiding te zoeken waar mogelijk, en ontspanningsoefeningen of meditatie te gebruiken om de parasympathicus te activeren. Belangrijkste advies: rouw is individueel — schroom niet om hulp van de huisarts te zoeken als het zwaar wordt. De column verwijst tevens naar de podcast Het Spreekuur, waarin Hofstra en neuropsycholoog Erik Scherder vragen over gezondheid behandelen.