Kunnen we de opwarming van de aarde nog omkeren na overschrijden van 1,5 °C-grens?

In dit artikel:

Een nieuw rapport van het VN-milieuprogramma UNEP stelt dat de mondiale temperatuur de komende jaren waarschijnlijk boven de grens van 1,5 °C boven het pre-industriële niveau uitkomt. Toch zou het volgens het rapport mogelijk blijven om de opwarming tegen het einde van deze eeuw weer tot 1,5 °C terug te brengen. Klimaatwetenschappers achten dat technisch niet uitgesloten, maar politiek en praktisch zeer onwaarschijnlijk.

De grens van 1,5 °C werd in 2015 vastgelegd in het klimaatakkoord van Parijs. Een tijdelijke overschrijding zou volgens UNEP ernstige gevolgen hebben, waaronder meer voedsel- en wateronzekerheid, gezondheidsproblemen en schade aan woningen en infrastructuur. Sommige veranderingen zullen bovendien onomkeerbaar zijn: terugkeer naar 1,5 °C betekent niet dat de wereld terugkeert naar de situatie van vóór de overschrijding. Daarom moet naast emissiereductie ook de aanpassing aan hogere temperaturen worden versneld.

Het scenario van UNEP vereist dat de wereldwijde uitstoot uiterlijk in 2035 ongeveer halveert. Om de opwarming onder circa 1,8 °C te houden en een terugkeer naar 1,5 °C mogelijk te maken, moet daarnaast op grote schaal CO₂ uit de atmosfeer worden verwijderd. Het gaat uiteindelijk om ongeveer 10 gigaton per jaar, tegenover een huidige uitstoot van circa 40 gigaton. Volgens onderzoeker Reto Knutti zou de capaciteit voor koolstofverwijdering daarvoor ongeveer honderdduizend keer moeten groeien. Bossen aanplanten kent fysieke grenzen, terwijl directe afvang uit de lucht technisch mogelijk maar zeer duur is.

Hoewel sommige experts het scenario technisch en financieel haalbaar noemen, ontbreekt volgens hen politieke haalbaarheid. De uitstoot stijgt nog steeds, waardoor een halvering in 2035 hoogst onwaarschijnlijk lijkt. Bij voortzetting van het huidige beleid kan de opwarming rond 2100 ongeveer 3 °C bedragen. Slechts een klein deel van de recente emissiescenario’s laat een terugkeer naar 1,5 °C vóór 2150 zien.

Onderzoekers waarschuwen daarom dat landen zich moeten voorbereiden op een langdurig warmere en gevaarlijkere wereld. Tegelijk benadrukken UNEP-directeur Inger Andersen en andere wetenschappers dat elke vermeden fractie van een graad, elk jaar minder overschrijding en elke aanpassingsmaatregel levens kan redden, ecosystemen kan beschermen en economische schade kan beperken.